Người phải thi hành án có thể trả tiền thẳng cho người được thi hành án, không cần nộp qua cơ quan thi hành án dân sự, nếu hai bên đồng ý. Điều kiện để khoản trả đó được tính là có chứng từ rõ ràng và, khi hồ sơ đã được thụ lý, cơ quan thi hành án được thông báo để cập nhật kết quả.
Cách trả trực tiếp nhanh và thuận tiện, nhất là khi hai bên ở gần nhau hoặc đã thoả thuận trả dần hằng tháng. Nhưng đây cũng là nguồn tranh chấp quen thuộc: bên trả nói đã trả, bên nhận nói chưa nhận đủ; tiền chuyển vào tài khoản người nhà; giấy nhận tiền ghi mơ hồ; chấp hành viên không biết nên vẫn tiếp tục cưỡng chế. Bài này nói về những rủi ro đó, cách lập giấy nhận tiền và cách báo cho cơ quan thi hành án. Trường hợp nhờ người khác nhận tiền thay theo uỷ quyền là một chủ đề riêng, ở đây chỉ nhắc khi cần.
Trả trực tiếp có được không
Luật Thi hành án dân sự tôn trọng sự tự nguyện và thoả thuận của các bên. Người phải thi hành án tự nguyện trả cho người được thi hành án là hình thức thi hành án đơn giản nhất. Không có quy định buộc mọi khoản tiền phải đi qua tài khoản của cơ quan thi hành án. Cái mà luật quan tâm là kết quả thi hành được xác định chính xác.
Trước khi có đơn yêu cầu thi hành án, hai bên trả nhận trực tiếp với nhau là chuyện riêng giữa họ; giấy nhận tiền là chứng cứ quan trọng nếu sau này có đơn yêu cầu. Sau khi đã có quyết định thi hành án, việc trả trực tiếp vẫn được, nhưng cơ quan thi hành án đang theo dõi hồ sơ, đang có thể áp dụng các biện pháp như xác minh, phong toả, kê biên. Nếu không được báo, chấp hành viên vẫn tiếp tục làm việc theo số tiền ghi trong hồ sơ.
Vì vậy, câu trả lời thực tế là: được trả trực tiếp, nhưng phải có chứng từ đủ rõ và phải báo cho cơ quan thi hành án. Nếu một trong hai bên nghi ngờ bên kia, cách an toàn hơn là nộp tiền qua cơ quan thi hành án, để chính cơ quan này làm thủ tục chi trả và ghi nhận.
Có những khoản mà trả trực tiếp là bình thường và hợp lý nhất, ví dụ tiền cấp dưỡng hằng tháng chuyển khoản thẳng cho người trực tiếp nuôi con, miễn là đều đặn và có lịch sử giao dịch.
Rủi ro của mỗi bên khi trả nhận trực tiếp
Bên trả: bị tính là chưa trả. Không có giấy nhận tiền, hoặc chuyển khoản không ghi nội dung, bên nhận có thể cho rằng đó là khoản khác như tiền hàng cũ hay tiền cho mượn. Hồ sơ thi hành án vẫn ghi đủ số nợ.
Bên trả: trả nhầm người. Chuyển vào tài khoản người nhà của người được thi hành án mà người đó không có văn bản uỷ quyền nhận tiền, hoặc trả cho một người trong nhiều người cùng được thi hành án nhưng không phải người có quyền nhận phần đó. Khoản trả có thể không được tính đúng như mong muốn.
Bên trả: bị cưỡng chế dù đã trả. Chấp hành viên không được báo nên vẫn khấu trừ tài khoản, vẫn kê biên. Khi đó phải mất thời gian làm việc lại để chứng minh và xử lý phần đã thu thừa.
Bên nhận: ký "đã nhận đủ" khi chưa đủ. Ký giấy nhận tiền có cụm từ "đã nhận đủ", "không còn khiếu nại" trong khi chỉ nhận một phần là tự làm mất quyền với phần còn lại.
Bên nhận: nhận tiền mặt mà không kiểm. Nhận một khoản lớn bằng tiền mặt ở nơi không có điều kiện kiểm đếm có thể phát sinh tranh cãi về số lượng, chất lượng tiền.
Cả hai: tranh cãi khoản trả là khoản nào. Bản án tuyên nhiều khoản, mỗi khoản có thể có lãi khác nhau. Không ghi rõ trả cho khoản nào thì việc trừ có thể khác ý của một bên.
Giấy nhận tiền thi hành án nên ghi gì
Không có mẫu bắt buộc cho giấy nhận tiền giữa hai bên. Bảng dưới là các nội dung nên có để giấy đó dùng được khi cần:
| Nội dung | Cách ghi gợi ý | Tác dụng |
|---|---|---|
| Thông tin người trả, người nhận | Họ tên, giấy tờ tuỳ thân, tư cách (người phải thi hành án, người được thi hành án, người đại diện) | Xác định đúng chủ thể |
| Căn cứ | Số, ngày bản án hoặc quyết định; số quyết định thi hành án nếu có | Gắn khoản tiền vào đúng nghĩa vụ |
| Số tiền | Ghi bằng số và bằng chữ | Tránh sửa, tránh đọc nhầm |
| Khoản được trừ | Trả cho khoản nào, đợt nào theo thoả thuận | Tránh tranh cãi về cách trừ |
| Hình thức trả | Tiền mặt, hoặc chuyển khoản kèm thông tin giao dịch | Đối chiếu được khi cần |
| Số còn lại | Theo cách hiểu của hai bên sau khoản trả này | Chốt điểm xuất phát cho lần sau |
| Ngày, nơi lập và chữ ký | Chữ ký hai bên, người làm chứng nếu có | Xác nhận việc giao nhận |
Mỗi bên giữ một bản. Bên trả nên gửi ngay bản sao cho chấp hành viên nếu hồ sơ đã được thụ lý.
Chuyển khoản hay tiền mặt
Chuyển khoản để lại dấu vết rõ ràng, nên là lựa chọn ưu tiên. Khi chuyển, ghi nội dung giao dịch đủ để nhận ra mục đích, ví dụ "trả tiền theo bản án số…, đợt 2". Chuyển vào đúng tài khoản đứng tên người được thi hành án, hoặc tài khoản đã được ghi trong thoả thuận có chấp hành viên chứng kiến. Lưu lại biên lai, ảnh chụp màn hình và sao kê.
Tiền mặt vẫn được dùng, nhất là ở nông thôn hoặc giữa người lớn tuổi. Khi trả tiền mặt, nên có giấy nhận tiền lập ngay tại chỗ, kiểm đếm trước mặt cả hai bên, có người làm chứng nếu số tiền lớn. Có thể giao nhận tại trụ sở cơ quan thi hành án và đề nghị chấp hành viên ghi nhận, đây là cách an toàn nhất cho khoản tiền mặt lớn.
Cần tránh: chuyển cho tài khoản người thứ ba theo lời nhắn mà không có văn bản; đưa tiền cho người đến nhận thay mà không kiểm giấy uỷ quyền; chia nhỏ thành nhiều giao dịch không ghi nội dung. Những cách này đều khiến việc chứng minh sau này khó khăn.
Nếu người được thi hành án từ chối nhận tiền hoặc không cung cấp tài khoản, người phải thi hành án có thể nộp tiền vào cơ quan thi hành án để được ghi nhận đã thi hành; đừng giữ tiền lại rồi để mình bị coi là chậm trả.
Báo cho chấp hành viên sau khi trả trực tiếp
Khi hồ sơ đã có quyết định thi hành án, mỗi khoản trả trực tiếp nên được báo theo trình tự sau:
- Bên trả chuẩn bị bản sao giấy nhận tiền hoặc chứng từ chuyển khoản.
- Làm văn bản ngắn gửi cơ quan thi hành án: đã trả bao nhiêu, ngày nào, cho khoản nào, kèm chứng từ.
- Nộp trực tiếp tại cơ quan thi hành án hoặc gửi qua đường bưu chính có theo dõi; giữ lại bằng chứng đã gửi.
- Bên nhận nên xác nhận với chấp hành viên đã nhận khoản đó, để hồ sơ không phải chờ đối chiếu.
- Chấp hành viên cập nhật số còn phải thi hành; khi cần, có thể mời hai bên làm việc để xác nhận.
- Khi đã trả đủ, đề nghị cơ quan thi hành án xác nhận kết quả và xem xét gỡ các biện pháp đang áp dụng.
Báo đều đặn sau mỗi lần trả, đừng gom đến cuối. Hồ sơ có nhiều khoản trả nhỏ mà không được cập nhật dễ dẫn đến việc khấu trừ trùng.
Phí thi hành án khi giao nhận trực tiếp
Người được thi hành án là người nộp phí thi hành án khi nhận tiền, tài sản qua thi hành án. Nhiều người nghĩ rằng nhận tiền trực tiếp từ bên kia thì không phải nộp phí. Thực tế không đơn giản như vậy: theo quy định về phí thi hành án dân sự, khoản tiền giao nhận trực tiếp sau khi đã có quyết định thi hành án nhìn chung vẫn có thể bị tính phí, vì hồ sơ đã được cơ quan thi hành án thụ lý và theo dõi. Một số khoản như tiền cấp dưỡng, tiền lương, tiền bồi thường tổn thất về tính mạng, sức khoẻ thuộc diện không thu phí hoặc có cơ chế riêng.
Mức phí, cách tính, các trường hợp không thu và miễn, giảm được quy định trong văn bản về phí thi hành án dân sự hiện hành; bài này không đưa con số. Bạn nên hỏi chấp hành viên phụ trách để biết hồ sơ của mình được tính thế nào, trước khi thoả thuận số tiền cụ thể với bên kia.
Đừng tìm cách giao nhận ngầm để tránh phí. Che giấu việc đã nhận tiền với cơ quan thi hành án có thể khiến người phải thi hành án tiếp tục bị cưỡng chế oan, và người nhận phải hoàn trả phần nhận thừa; về lâu dài, cách này gây rắc rối cho chính người được thi hành án.
Những tình huống cần cẩn thận hơn
Một số trường hợp trả trực tiếp cần thêm bước kiểm tra:
- Người đến nhận thay: kiểm văn bản uỷ quyền có ghi rõ quyền nhận tiền thi hành án hay không; giữ bản sao.
- Nhiều người cùng được thi hành án: xác định phần của từng người; trả cho một người phần của người khác cần có sự đồng ý của người đó.
- Người được thi hành án đã qua đời: tiền phải trả cho những người thừa kế theo đúng thủ tục, không trả cho một người trong gia đình theo lời nhắn.
- Tài khoản người phải thi hành án đang bị phong toả: không thể tự rút để trả; phải làm việc với chấp hành viên.
- Tiền cấp dưỡng hằng tháng: chuyển khoản đều đặn với nội dung rõ ràng; khoản nào trả trễ thì ghi rõ là trả bù cho tháng nào.
- Người phải thi hành án là doanh nghiệp: khoản trả nên đi từ tài khoản doanh nghiệp, có chứng từ kế toán, tránh để cá nhân giám đốc trả bằng tiền riêng mà không ghi nhận.
Câu hỏi thường gặp
Bên thua kiện có được trả tiền thẳng cho bên thắng mà không qua cơ quan thi hành án không?
Được, nếu hai bên đồng ý. Khoản trả cần có chứng từ rõ ràng, và khi hồ sơ đã có quyết định thi hành án thì phải báo cho cơ quan thi hành án để cập nhật số còn lại, tránh bị cưỡng chế phần đã trả.
Chuyển khoản trả nợ theo bản án nên ghi nội dung thế nào?
Nên ghi đủ để nhận ra mục đích, ví dụ trả tiền theo bản án số, ngày, đợt mấy. Chuyển vào đúng tài khoản đứng tên người được thi hành án hoặc tài khoản đã ghi trong thoả thuận, và lưu lại biên lai.
Nhận tiền trực tiếp thì có phải nộp phí thi hành án không?
Nếu hồ sơ đã có quyết định thi hành án, khoản giao nhận trực tiếp nhìn chung vẫn có thể bị tính phí theo quy định hiện hành, trừ một số khoản không thu phí. Hỏi chấp hành viên để biết cách tính cho hồ sơ của bạn.
Đã trả tiền rồi mà chấp hành viên vẫn khấu trừ tài khoản thì làm sao?
Gửi ngay văn bản kèm chứng từ đã trả cho cơ quan thi hành án, đề nghị đối chiếu và xử lý phần thu thừa. Nếu không được giải quyết, có thể thực hiện quyền khiếu nại theo quy định về thi hành án dân sự.
Giấy nhận tiền có cần công chứng không?
Không bắt buộc. Giấy nhận tiền có chữ ký hai bên, ghi rõ số tiền, khoản trả và căn cứ là chứng cứ hợp lệ. Với khoản lớn, có thể giao nhận tại cơ quan thi hành án để chấp hành viên ghi nhận.
Người được thi hành án không chịu nhận tiền thì bên phải thi hành án làm gì?
Nên nộp tiền vào cơ quan thi hành án dân sự đang thụ lý hồ sơ để được ghi nhận đã thi hành. Giữ tiền lại vì bên kia không nhận có thể khiến bạn bị coi là chậm thi hành.