Khi toà án thụ lý đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản đối với doanh nghiệp hoặc hợp tác xã đang là người phải thi hành án, cơ quan thi hành án dân sự phải tạm dừng việc thi hành nghĩa vụ tài sản của doanh nghiệp đó theo quy định của Luật Phá sản. Khoản nợ theo bản án không mất, nhưng từ đây nó được giải quyết trong vụ phá sản cùng với các chủ nợ khác, theo thứ tự luật định, chứ không còn đi riêng theo đường thi hành án.
Với chủ nợ đã mất nhiều năm kiện tụng, tin này thường như gáo nước lạnh. Nhưng hiểu đúng cơ chế giúp bạn hành động kịp: nộp giấy đòi nợ đúng hạn, theo dõi danh sách chủ nợ, tham gia hội nghị chủ nợ, và biết lúc nào hồ sơ thi hành án có thể chạy lại. Bài này chỉ bàn chỗ giao nhau giữa thi hành án và phá sản. Lưu ý Việt Nam hiện chỉ có thủ tục phá sản cho doanh nghiệp và hợp tác xã; cá nhân, hộ kinh doanh không có thủ tục phá sản, nên nợ của họ vẫn đi theo đường thi hành án bình thường.
Vì sao thi hành án phải dừng khi có vụ phá sản
Thủ tục phá sản được thiết kế để chia công bằng phần tài sản còn lại của một doanh nghiệp không trả nổi nợ cho tất cả chủ nợ. Nếu trong lúc toà đang xem xét mà từng chủ nợ vẫn được cơ quan thi hành án thu tiền riêng, người nhanh chân sẽ lấy hết, người đến sau mất trắng, và mục đích của thủ tục phá sản bị phá vỡ. Vì vậy luật yêu cầu dừng các việc thi hành riêng lẻ đối với tài sản của doanh nghiệp đó.
Việc dừng này áp dụng với nghĩa vụ tài sản mà doanh nghiệp là người phải thi hành. Nó khác với việc doanh nghiệp là người được thi hành, tức đang đi đòi người khác; khoản đòi đó vẫn có thể tiếp tục và tiền thu về sẽ nhập vào tài sản của doanh nghiệp để chia cho các chủ nợ. Các nghĩa vụ không phải tài sản, như buộc chấm dứt hành vi vi phạm, có cách xử lý riêng.
Về thời điểm: căn cứ dừng là việc toà thụ lý đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản và thông báo cho cơ quan thi hành án, chưa phải đợi toà quyết định mở thủ tục. Nếu sau đó toà quyết định không mở thủ tục phá sản, cơ quan thi hành án tiếp tục thi hành. Nếu toà mở thủ tục, hồ sơ thi hành án chuyển sang trạng thái xử lý trong vụ phá sản. Số ngày cụ thể cho từng bước bạn đối chiếu Luật Phá sản và pháp luật thi hành án hiện hành.
Hồ sơ thi hành án qua từng giai đoạn của vụ phá sản
Bảng dưới tóm tắt trạng thái hồ sơ thi hành án và việc chủ nợ theo bản án nên làm ở từng giai đoạn.
| Giai đoạn vụ phá sản | Hồ sơ thi hành án | Chủ nợ theo bản án nên làm |
|---|---|---|
| Toà thụ lý đơn yêu cầu mở thủ tục | Tạm dừng thi hành nghĩa vụ tài sản của doanh nghiệp | Xin văn bản thông báo của cơ quan thi hành án, ghi lại trạng thái hồ sơ |
| Toà quyết định không mở thủ tục phá sản | Tiếp tục thi hành | Đề nghị chấp hành viên đi tiếp ngay các biện pháp đang dở |
| Toà quyết định mở thủ tục phá sản | Nghĩa vụ được giải quyết trong vụ phá sản | Gửi giấy đòi nợ cho quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản trong thời hạn luật định |
| Hội nghị chủ nợ, phương án phục hồi | Không thi hành riêng | Tham dự, biểu quyết, cân nhắc phương án phục hồi so với tuyên bố phá sản |
| Toà tuyên bố phá sản, thanh lý tài sản | Khoản nợ được thanh toán theo thứ tự luật định | Theo dõi phương án phân chia, nhận phần được chia |
| Doanh nghiệp phục hồi thành công | Nghĩa vụ thực hiện theo phương án phục hồi đã được thông qua | Giám sát việc thực hiện phương án |
Tài sản hoặc tiền mà cơ quan thi hành án đã thu được nhưng chưa trả cho chủ nợ tại thời điểm dừng sẽ được xử lý theo quy định về phá sản. Đây là chi tiết dễ gây tranh cãi, nên hỏi chấp hành viên và quản tài viên bằng văn bản.
Gửi giấy đòi nợ: việc không được quên
Có bản án trong tay không có nghĩa bạn tự động có tên trong danh sách chủ nợ. Trong vụ phá sản, chủ nợ phải chủ động gửi giấy đòi nợ. Trình tự thường như sau.
- Theo dõi quyết định mở thủ tục phá sản: quyết định này được thông báo cho các chủ nợ đã biết và đăng công khai theo quy định. Hỏi cơ quan thi hành án và toà án để biết ngày ra quyết định.
- Soạn giấy đòi nợ nêu rõ khoản nợ theo bản án: gốc, lãi, lãi chậm thi hành đến thời điểm luật định, khoản đã được thi hành một phần nếu có, có tài sản bảo đảm hay không.
- Đính kèm chứng cứ: bản án hoặc quyết định có hiệu lực, quyết định thi hành án, văn bản thông báo tạm dừng thi hành của cơ quan thi hành án, chứng từ các khoản đã nhận.
- Gửi cho quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản trong thời hạn luật định, giữ bằng chứng đã gửi. Quá hạn mà không có lý do chính đáng thì có nguy cơ không được tham gia phân chia.
- Kiểm tra danh sách chủ nợ khi được lập; nếu khoản của mình bị ghi sai hoặc bị bỏ sót, đề nghị sửa trong thời hạn.
- Tham dự hội nghị chủ nợ hoặc uỷ quyền người tham dự, vì quyết định của hội nghị ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng thu hồi.
Bản án có giúp gì trong vụ phá sản không
Khoản nợ đã được xác định, khó bị bác. Chủ nợ chỉ có hợp đồng và hoá đơn có thể bị quản tài viên hoặc chủ nợ khác phản đối số tiền. Khoản nợ đã được bản án có hiệu lực xác định thì gần như không còn tranh cãi về số lượng, giúp bạn đứng vững trong danh sách chủ nợ.
Nhưng không có quyền ưu tiên chỉ vì có bản án. Thứ tự thanh toán trong phá sản do Luật Phá sản quy định: chi phí phá sản, các khoản nợ lương và quyền lợi người lao động, khoản nợ phát sinh để phục hồi, nghĩa vụ tài chính với Nhà nước và các khoản nợ không có bảo đảm. Bản án không đưa bạn lên trước các nhóm này.
Tài sản bảo đảm vẫn giữ vị trí riêng. Nếu khoản nợ của bạn có tài sản bảo đảm như thế chấp, cầm cố đã đăng ký, bạn được xử lý từ tài sản đó theo quy định riêng. Còn khoản nợ không có bảo đảm thì xếp chung với các chủ nợ không có bảo đảm khác.
Giao dịch trước phá sản có thể bị tuyên vô hiệu. Nếu doanh nghiệp đã tặng cho, bán rẻ tài sản hoặc trả nợ trước hạn cho một số người trong khoảng thời gian luật định trước khi mở thủ tục, các giao dịch đó có thể bị yêu cầu tuyên vô hiệu để thu hồi tài sản về chia chung. Chủ nợ nên cung cấp thông tin cho quản tài viên.
Doanh nghiệp không còn gì mà không ai nộp đơn phá sản
Nhiều con nợ là công ty nhỏ ngừng hoạt động, bỏ trụ sở, không ai nộp đơn phá sản. Khi đó không có vụ phá sản nào để dừng thi hành án, hồ sơ vẫn ở cơ quan thi hành án và thường bị kết luận chưa có điều kiện thi hành. Chủ nợ có thể cân nhắc tự nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản nếu đủ điều kiện luật định, chẳng hạn khoản nợ đã quá hạn mà doanh nghiệp không thanh toán.
Tuy vậy, nộp đơn phá sản không phải lúc nào cũng có lợi. Thủ tục kéo dài, có chi phí tạm ứng phải nộp, và nếu doanh nghiệp thật sự không còn tài sản thì vụ phá sản chỉ kết thúc bằng tuyên bố phá sản với số tiền chia được rất ít. Lợi ích thật nằm ở chỗ quản tài viên có quyền rà soát giao dịch trước đó và yêu cầu tuyên vô hiệu các giao dịch tẩu tán, điều mà thi hành án thông thường khó làm nhanh.
Cân nhắc này phụ thuộc vào số tiền, thông tin tài sản bạn đang có và chi phí bạn chịu được. Nếu đang phân vân, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được phân tích sơ bộ giữa việc chờ thi hành án, tự nộp đơn phá sản hay thương lượng với chủ cũ của doanh nghiệp.
Ví dụ giả định: chủ xưởng ở Đồng Nai và câu hỏi về người lao động
Ví dụ giả định: một công ty may ở Đồng Nai phải trả cho nhà cung cấp vải một khoản tiền hàng theo bản án. Chấp hành viên vừa phong toả tài khoản thì một nhóm người lao động nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản vì công ty nợ lương nhiều tháng. Toà thụ lý, cơ quan thi hành án nhận thông báo và tạm dừng. Nhà cung cấp vải gửi giấy đòi nợ kèm bản án cho quản tài viên khi toà mở thủ tục. Tài sản còn lại là máy móc và một phần tiền trong tài khoản. Sau chi phí phá sản và nợ lương, phần chia cho chủ nợ không có bảo đảm còn rất ít.
Ví dụ cho thấy hai điều. Thứ nhất, trong phá sản, người lao động và chi phí thủ tục đứng trước các chủ nợ thương mại, nên chủ nợ có bản án không nên kỳ vọng thu đủ. Thứ hai, thời gian là yếu tố quyết định: nếu chủ nợ nộp đơn thi hành án sớm và chấp hành viên đã chi trả xong trước khi toà thụ lý đơn phá sản, kết quả có thể khác. Bài học thực tế là đừng chần chừ ở bước yêu cầu thi hành án.
Ở phía ngược lại, chủ doanh nghiệp đang khó khăn cũng nên biết: nộp đơn phá sản là quyền và có khi là nghĩa vụ của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, không phải cách để "xoá" bản án. Người quản lý có hành vi tẩu tán trước khi phá sản có thể phải chịu trách nhiệm theo luật.
Câu hỏi thường gặp
Toà thụ lý đơn phá sản thì tiền đã phong toả trong tài khoản con nợ xử lý thế nào?
Khi có thông báo của toà, việc thi hành nghĩa vụ tài sản của doanh nghiệp bị tạm dừng. Khoản tiền đang bị phong toả hoặc đã thu nhưng chưa chi trả được xử lý theo quy định về phá sản. Bạn nên hỏi bằng văn bản chấp hành viên và quản tài viên.
Có bản án rồi có cần gửi giấy đòi nợ trong vụ phá sản nữa không?
Có. Chủ nợ phải gửi giấy đòi nợ cho quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản trong thời hạn luật định, kèm bản án làm chứng cứ. Không gửi đúng hạn có thể mất quyền tham gia phân chia tài sản.
Hộ kinh doanh nợ theo bản án có được tuyên phá sản để khỏi trả không?
Không. Pháp luật phá sản hiện áp dụng cho doanh nghiệp và hợp tác xã. Hộ kinh doanh và cá nhân không có thủ tục phá sản; nghĩa vụ theo bản án vẫn được thi hành theo pháp luật thi hành án dân sự.
Nếu toà không mở thủ tục phá sản thì hồ sơ thi hành án có phải làm lại không?
Không phải làm lại từ đầu. Khi toà quyết định không mở thủ tục phá sản, cơ quan thi hành án tiếp tục thi hành hồ sơ đang có. Bạn nên gửi văn bản đề nghị chấp hành viên tiếp tục các biện pháp đang dở để tránh chậm trễ.
Chủ nợ theo bản án được trả trước hay sau người lao động trong phá sản?
Thứ tự thanh toán do Luật Phá sản quy định; khoản nợ lương và quyền lợi của người lao động được ưu tiên trước các khoản nợ không có bảo đảm. Có bản án không làm khoản của bạn được ưu tiên hơn, trừ khi khoản nợ có tài sản bảo đảm.
Giám đốc công ty phá sản có phải trả nợ theo bản án bằng tiền riêng không?
Với công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần, người quản lý không mặc nhiên trả nợ bằng tài sản riêng. Họ chỉ chịu trách nhiệm cá nhân khi có hành vi vi phạm như tẩu tán tài sản hoặc đã bảo lãnh cá nhân cho khoản nợ.