Phí thi hành án dân sự là khoản người được thi hành án nộp khi nhận tiền, tài sản qua thi hành án, tính trên giá trị thực nhận. Cơ quan thi hành án thường khấu trừ phí ngay khi chi trả. Một số khoản như tiền cấp dưỡng, tiền lương, tiền bồi thường tổn thất về tính mạng, sức khoẻ không thu phí theo quy định, và một số người có hoàn cảnh khó khăn có thể được miễn, giảm.
Nhiều người thắng kiện bất ngờ khi số tiền cầm về ít hơn số bản án tuyên, rồi nghĩ mình bị "trừ oan". Thực ra có ba loại khoản dễ bị nhầm với nhau: án phí, phí thi hành án và chi phí cưỡng chế. Bài này tách bạch ba khoản đó, nói phí thi hành án tính trên đâu, khoản nào không thu, ai được xin miễn, giảm và cách hỏi khi thấy con số chưa hợp lý. Bài không ghi mức phí bằng con số; mức và cách tính cụ thể bạn đối chiếu văn bản quy định phí thi hành án dân sự hiện hành.
Án phí, phí thi hành án, chi phí cưỡng chế: ba khoản khác nhau
Đây là chỗ hay nhầm nhất. Bảng dưới phân biệt theo nguyên tắc chung:
| Khoản | Phát sinh ở giai đoạn nào | Ai chịu (nguyên tắc) | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Án phí | Giai đoạn toà án giải quyết vụ việc | Do toà án quyết định trong bản án, thường bên thua chịu theo tỷ lệ | Là khoản nộp ngân sách, được thi hành như một nghĩa vụ trong bản án |
| Phí thi hành án | Khi người được thi hành án nhận tiền, tài sản qua thi hành án | Người được thi hành án | Tính trên giá trị thực nhận; có khoản không thu, có trường hợp miễn, giảm |
| Chi phí cưỡng chế | Khi chấp hành viên phải tổ chức cưỡng chế (kê biên, định giá, vận chuyển, bảo quản…) | Nguyên tắc là người phải thi hành án; một số chi phí do người yêu cầu hoặc ngân sách chịu theo quy định | Thường được trừ từ tiền thu được trước khi chia |
Nói ngắn gọn: án phí là chuyện của toà, chi phí cưỡng chế chủ yếu là chuyện của người phải thi hành án, còn phí thi hành án là khoản người được thi hành án trả cho dịch vụ thi hành án của nhà nước. Khi nhận bảng tính, hãy hỏi rõ từng dòng thuộc khoản nào.
Ai nộp phí và nộp vào lúc nào
Người được thi hành án là người nộp phí thi hành án. Lý do là chính họ được hưởng kết quả của việc thi hành. Người phải thi hành án không phải nộp phí này, nhưng họ phải chịu chi phí cưỡng chế khi để việc thi hành phải đi tới cưỡng chế, cùng với các khoản nghĩa vụ khác theo bản án.
Về thời điểm, khi chi trả tiền, cơ quan thi hành án thường khấu trừ phí ngay, bạn nhận phần còn lại. Khi bạn nhận tài sản, chẳng hạn nhận lại căn nhà, nhận tài sản để trừ nợ, việc nộp phí có thể thực hiện trước hoặc khi nhận theo hướng dẫn của cơ quan thi hành án. Nếu tiền được chi trả theo nhiều đợt, phí cũng tính theo từng đợt trên số thực nhận của đợt đó.
Nếu bản án tuyên nghĩa vụ không phải tiền, chẳng hạn buộc giao con, buộc xin lỗi, buộc thực hiện một công việc, cách tính phí có thể khác hoặc không phát sinh phí theo tỷ lệ. Hỏi chấp hành viên khi hồ sơ của bạn có loại nghĩa vụ này.
Điều quan trọng là phí thi hành án chỉ tính trên những gì bạn thật sự nhận được. Nếu bản án tuyên năm trăm triệu đồng mà mới thu được một trăm triệu, phí chỉ tính trên một trăm triệu đó, không tính trên toàn bộ số tuyên.
Phí tính trên khoản nào
Tiền thực nhận. Với nghĩa vụ trả tiền, căn cứ tính là số tiền người được thi hành án thực nhận qua thi hành án, chứ không phải số tiền bản án tuyên.
Giá trị tài sản thực nhận. Khi nhận tài sản thay vì tiền, phí tính trên giá trị tài sản theo cách xác định giá quy định trong văn bản về phí. Nếu bạn nhận tài sản theo thoả thuận gán nợ, hãy hỏi trước cách xác định giá trị tính phí.
Khoản giao nhận trực tiếp sau khi có quyết định thi hành án. Theo quy định về phí, tiền hai bên tự giao nhận với nhau sau khi hồ sơ đã có quyết định thi hành án nhìn chung vẫn có thể được tính phí. Trước khi thoả thuận trả thẳng cho nhau, nên hỏi chấp hành viên về điểm này.
Không tính trên phần đã giảm. Nếu bạn đồng ý giảm một phần nợ theo thoả thuận, phần giảm bạn không nhận nên không có cơ sở tính phí trên phần đó.
Mức phí theo tỷ lệ, có thể có mức tối đa. Phí thường tính theo tỷ lệ phần trăm trên số thực nhận, có quy định về mức trần cho các khoản rất lớn. Con số cụ thể nằm trong văn bản hiện hành; bài này không ghi để tránh sai lệch khi quy định thay đổi.
Những khoản thường không thu phí
Theo quy định về phí thi hành án dân sự, một số khoản không thu phí vì tính chất nhân đạo hoặc để bảo vệ người yếu thế. Các nhóm thường được nhắc tới gồm:
- Tiền cấp dưỡng, bao gồm cấp dưỡng nuôi con, cấp dưỡng cho cha mẹ, cho người không có khả năng lao động theo bản án.
- Tiền lương, tiền công lao động, trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc, các khoản liên quan đến bảo hiểm xã hội mà người lao động được nhận theo bản án.
- Tiền bồi thường thiệt hại do tính mạng, sức khoẻ bị xâm phạm, tổn thất về tinh thần.
- Một số khoản khác được liệt kê trong văn bản quy định phí thi hành án dân sự hiện hành.
Danh sách chính xác và cách áp dụng cho từng trường hợp phải đối chiếu văn bản hiện hành. Nếu hồ sơ của bạn có nhiều khoản, ví dụ vừa có tiền lương vừa có tiền phạt vi phạm hợp đồng, phí có thể chỉ tính trên một phần. Hãy đề nghị chấp hành viên tách từng khoản trong bảng tính.
Miễn, giảm phí: ai có thể đề nghị và cần gì
Ngoài các khoản không thu phí, quy định còn cho phép miễn hoặc giảm phí cho một số người có hoàn cảnh khó khăn hoặc thuộc diện chính sách, ví dụ người thuộc hộ nghèo, người có công với cách mạng hoặc người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn theo tiêu chí luật định. Đối tượng cụ thể và mức miễn, giảm cần đối chiếu văn bản hiện hành.
Việc miễn, giảm không tự động áp dụng. Người được thi hành án thường phải có đơn đề nghị kèm giấy tờ chứng minh thuộc diện được miễn, giảm, nộp cho cơ quan thi hành án đang thụ lý hồ sơ, tốt nhất trước khi chi trả tiền. Giấy tờ chứng minh có thể là giấy chứng nhận hộ nghèo, giấy xác nhận diện chính sách, hoặc giấy xác nhận hoàn cảnh của cơ quan có thẩm quyền nơi cư trú, tuỳ trường hợp.
Nếu đã bị khấu trừ phí rồi mới biết mình thuộc diện được miễn, giảm, hãy hỏi chấp hành viên khả năng xem xét lại. Kết quả phụ thuộc quy định và thời điểm, nhưng hỏi sớm vẫn tốt hơn bỏ qua.
Cần phân biệt: miễn, giảm phí thi hành án dành cho người được thi hành án. Còn người phải thi hành án gặp khó khăn muốn được xét miễn, giảm khoản nộp ngân sách như án phí, tiền phạt thì đi theo một thủ tục khác hẳn, do toà án xem xét theo đề nghị của cơ quan thi hành án khi đủ điều kiện.
Tự ước tính số tiền cầm về
Trước khi thoả thuận hay đi nhận tiền, bạn có thể tự ước tính để không bất ngờ. Trình tự gợi ý:
- Xác định số tiền sẽ thu được ở đợt này, không phải tổng số bản án tuyên.
- Tách các khoản không thu phí, ví dụ phần cấp dưỡng hay tiền lương, khỏi phần còn lại.
- Hỏi chấp hành viên mức phí áp dụng cho phần còn lại theo quy định hiện hành và tính thử.
- Kiểm tra mình có thuộc diện miễn, giảm không; nếu có, chuẩn bị đơn và giấy tờ trước khi chi trả.
- Nếu tiền thu được từ cưỡng chế, hỏi xem chi phí cưỡng chế đã được trừ trước khi chia chưa, vì khoản này ảnh hưởng tới số chi cho bạn.
- So con số tự tính với bảng tính của cơ quan thi hành án khi nhận tiền; chênh lệch ở đâu thì hỏi ngay ở đó.
Ước tính trước còn giúp bạn khi thương lượng. Ví dụ giả định: bên kia đề nghị trả thẳng một khoản để kết thúc sớm, bạn sẽ biết con số đó sau khi trừ phí còn lại bao nhiêu và so được với phương án chờ cưỡng chế, thay vì chỉ so hai con số trên giấy.
Thấy số phí chưa hợp lý thì làm gì
Bước đầu tiên luôn là hỏi. Đề nghị chấp hành viên hoặc bộ phận kế toán của cơ quan thi hành án giải thích bảng tính: số thực nhận là bao nhiêu, khoản nào bị tính phí, khoản nào không, mức áp dụng là gì. Phần lớn thắc mắc được giải quyết ở bước này vì nhầm giữa phí và chi phí cưỡng chế, hoặc chưa tách khoản không thu phí.
Nếu sau khi được giải thích bạn vẫn cho rằng việc tính phí không đúng, có thể làm văn bản đề nghị xem xét lại, nêu rõ căn cứ: khoản nào lẽ ra không thu phí, mình thuộc diện miễn, giảm nào, kèm giấy tờ. Trường hợp không được giải quyết, bạn có quyền khiếu nại theo quy định về khiếu nại trong thi hành án dân sự.
Đừng vì thắc mắc về phí mà từ chối nhận tiền. Bạn có thể nhận phần tiền chi trả và ghi chú hoặc gửi văn bản về khoản phí đang thắc mắc. Từ chối nhận chỉ làm tiền nằm lại lâu hơn và không giúp giải quyết câu hỏi về phí.
Câu hỏi thường gặp
Phí thi hành án dân sự do ai nộp?
Người được thi hành án nộp khi nhận tiền, tài sản qua thi hành án. Người phải thi hành án không nộp phí này, nhưng phải chịu chi phí cưỡng chế nếu việc thi hành phải đi tới cưỡng chế, cùng các nghĩa vụ khác theo bản án.
Phí thi hành án tính trên số tiền bản án tuyên hay số thực nhận?
Tính trên số tiền hoặc giá trị tài sản người được thi hành án thực nhận. Nếu mới thu được một phần, phí chỉ tính trên phần đã nhận. Phần đã giảm theo thoả thuận không nhận được thì không tính phí.
Tiền cấp dưỡng nuôi con có bị thu phí thi hành án không?
Theo quy định về phí thi hành án dân sự, tiền cấp dưỡng thuộc nhóm không thu phí. Nếu bảng tính có trừ phí trên khoản cấp dưỡng, bạn nên hỏi lại chấp hành viên và đề nghị tách khoản này.
Phí thi hành án khác án phí thế nào?
Án phí là khoản toà án quyết định trong bản án, nộp vào ngân sách, thường bên thua chịu. Phí thi hành án là khoản người được thi hành án nộp khi nhận tiền, tài sản qua thi hành án. Hai khoản phát sinh ở hai giai đoạn khác nhau.
Hộ nghèo có được miễn phí thi hành án không?
Quy định cho phép miễn hoặc giảm phí cho một số người có hoàn cảnh khó khăn, diện chính sách. Bạn cần có đơn đề nghị kèm giấy tờ chứng minh, nộp cho cơ quan thi hành án, tốt nhất trước khi chi trả tiền.
Thấy bị trừ phí quá cao thì khiếu nại ở đâu?
Trước hết đề nghị cơ quan thi hành án giải thích bảng tính. Nếu vẫn thấy chưa đúng, làm văn bản đề nghị xem xét lại kèm căn cứ; không được giải quyết thì thực hiện quyền khiếu nại theo quy định về thi hành án dân sự.