Khi người phải thi hành án không thực hiện đúng thoả thuận về việc thi hành, người được thi hành án có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự thi hành phần nghĩa vụ chưa được thực hiện theo nội dung bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực. Nói gọn: thoả thuận đổ thì quay về bản án, số đã trả được trừ, phần còn lại được thi hành như chưa từng có thoả thuận.
Nghe đơn giản, nhưng thực tế có nhiều câu hỏi: trễ bao nhiêu thì coi là vi phạm, phần giảm đã hứa có mất không, thoả thuận tự lập ngoài hồ sơ thì sao, và bên đang trả mà gặp khó thật thì có lối ra nào trước khi bị cưỡng chế. Bài này đi qua từng câu, từ cả hai phía. Luật Thi hành án dân sự có thay đổi trong năm 2025; trình tự cụ thể bạn đối chiếu với cơ quan thi hành án đang thụ lý hồ sơ.
Thế nào thì coi là không thực hiện đúng thoả thuận
Câu trả lời trước hết nằm trong chính văn bản thoả thuận. Nếu biên bản ghi rõ "trễ quá mười ngày so với hạn của bất kỳ đợt nào thì người được thi hành án có quyền yêu cầu thi hành toàn bộ phần còn lại", thì mọi việc rất rõ: qua ngày thứ mười một là đủ điều kiện. Đó là lý do bài về biên bản thoả thuận luôn nhắc phải viết hệ quả của việc trễ hạn.
Nếu thoả thuận không ghi khoảng ân hạn, việc trả chậm so với ngày đã cam kết về nguyên tắc đã là không thực hiện đúng. Tuy vậy, trong thực tế chấp hành viên sẽ xem xét cả hoàn cảnh: trễ hai ngày vì ngân hàng nghỉ lễ khác với im lặng ba tháng. Người được thi hành án nên ghi nhận sự việc bằng văn bản, kể cả khi quyết định chờ thêm một chút.
Các dạng vi phạm hay gặp: trả thiếu so với số của đợt, trả đúng số nhưng trễ hạn, ngừng trả hẳn, trả bằng cách khác với cách đã thoả thuận mà không báo, hoặc vi phạm điều kiện kèm theo như tự ý bán tài sản mà hai bên đã cam kết giữ nguyên cho tới khi trả xong. Dạng cuối nguy hiểm nhất, vì nó thường đi kèm dấu hiệu tẩu tán.
Có một trường hợp ngược: người được thi hành án gây khó, ví dụ không cung cấp số tài khoản, không ký nhận tiền, rồi viện cớ bên kia trễ hạn. Người phải thi hành án gặp tình huống này nên nộp tiền qua cơ quan thi hành án và giữ chứng từ, để không bị coi là vi phạm.
Quyền quay về bản án: phần còn lại được thi hành ra sao
Thoả thuận thi hành án là cách thực hiện bản án, không thay bản án. Vì vậy khi thoả thuận không được giữ, căn cứ để thi hành lại là phần quyết định của bản án. Người được thi hành án làm văn bản đề nghị cơ quan thi hành án tiếp tục thi hành phần nghĩa vụ còn lại; chấp hành viên tính số còn phải thi hành sau khi trừ những gì đã trả, rồi áp dụng các bước theo trình tự thông thường: xác minh, áp dụng biện pháp bảo đảm, cưỡng chế nếu cần.
Số còn lại tính theo bản án chứ không theo con số đã giảm trong thoả thuận, trừ khi thoả thuận ghi khác. Ví dụ giả định: bản án tuyên trả hai trăm triệu đồng, hai bên thoả thuận giảm còn một trăm tám mươi triệu nếu trả đủ trong sáu đợt; người phải thi hành án trả ba đợt, mỗi đợt ba mươi triệu, rồi dừng. Phần còn lại tính theo bản án sẽ là hai trăm triệu trừ chín mươi triệu, tức một trăm mười triệu, cộng các khoản lãi chậm thi hành nếu bản án có tuyên, chứ không phải chín mươi triệu như theo thoả thuận.
Nếu khi thoả thuận, các biện pháp như phong toả tài khoản hay tạm dừng đăng ký chuyển dịch tài sản đã được gỡ, chấp hành viên có thể phải áp dụng lại từ đầu. Đây là lý do người được thi hành án nên cân nhắc giữ ít nhất một biện pháp bảo đảm cho tới đợt trả cuối.
Nếu hồ sơ đang ở trạng thái chưa có điều kiện thi hành, hoặc thoả thuận được lập trước khi nộp đơn, đường đi có khác; phần dưới sẽ nói riêng.
Các bước người được thi hành án nên làm
Khi thấy đợt trả bị trễ, trình tự dưới đây giúp bạn vừa giữ quyền, vừa không đẩy quan hệ đi quá nhanh:
- Kiểm tra lại văn bản thoả thuận: hạn đợt nào, khoảng ân hạn bao nhiêu, hệ quả khi trễ ghi thế nào.
- Đối chiếu tiền đã nhận: sao kê tài khoản, giấy nhận tiền, thông báo của cơ quan thi hành án nếu tiền nộp qua cơ quan.
- Nhắc bên kia bằng tin nhắn hoặc văn bản có ghi ngày, nêu rõ đợt nào đã quá hạn. Lưu lại cả câu trả lời.
- Nếu hết ân hạn mà vẫn không trả, làm văn bản gửi cơ quan thi hành án đề nghị tiếp tục thi hành phần còn lại theo bản án, kèm bản sao chứng từ các khoản đã nhận.
- Cung cấp thông tin mới về tài sản, thu nhập, nơi làm việc của người phải thi hành án nếu bạn biết được bằng cách hợp pháp, để chấp hành viên xác minh nhanh hơn.
- Nếu phát hiện bên kia đang bán, chuyển nhượng tài sản, báo ngay cho chấp hành viên để xem xét biện pháp ngăn chặn kịp thời.
Đừng tự ý giữ đồ, chặn cửa hay đăng thông tin lên mạng để gây áp lực. Những việc đó có thể khiến bạn từ người có quyền thành người vi phạm, trong khi quyền theo bản án vẫn nguyên vẹn.
Phần giảm, phần hoãn đã thoả thuận còn hay mất
Câu trả lời phụ thuộc vào cách viết thoả thuận. Bảng sau tóm các tình huống thường gặp:
| Cách thoả thuận đã viết | Khi bên phải thi hành vi phạm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Giảm có điều kiện: chỉ được giảm nếu trả đủ, đúng lịch | Phần giảm không còn, quay về số theo bản án trừ số đã trả | Cách viết cân bằng nhất cho cả hai bên |
| Giảm vô điều kiện: đã đồng ý bỏ hẳn một khoản | Khoản đã bỏ có thể được coi là đã từ bỏ, phần còn lại vẫn thi hành | Người được thi hành án nên tránh viết kiểu này nếu chưa nhận tiền |
| Chỉ thoả thuận về thời gian, không giảm | Thi hành phần còn lại theo bản án | Đơn giản, ít tranh cãi |
| Thoả thuận không ghi gì về hệ quả | Phải xác định theo ý chí các bên và quy định chung, dễ phát sinh tranh chấp | Nên lập văn bản bổ sung càng sớm càng tốt |
| Có người thứ ba bảo lãnh | Vẫn thi hành đối với người phải thi hành án; đòi người bảo lãnh là việc riêng | Xem lại phạm vi bảo lãnh đã ký |
Khi thoả thuận viết mơ hồ, hai bên có thể có cách hiểu khác nhau về phần giảm. Trường hợp số tiền chênh lệch lớn, nên nhờ người làm nghề đọc lại văn bản trước khi gửi đề nghị.
Thoả thuận lập ngoài hồ sơ hoặc trước khi nộp đơn
Có những thoả thuận được lập khi bản án vừa có hiệu lực, hai bên tự viết giấy với nhau, chưa ai nộp đơn yêu cầu thi hành án. Nếu bên kia không giữ lời, người được thi hành án phải nộp đơn yêu cầu thi hành án như bình thường, kèm bản án, và nên nộp cả văn bản thoả thuận cùng chứng từ các khoản đã nhận để chấp hành viên tính đúng số còn lại.
Điểm cần canh chừng là thời hiệu yêu cầu thi hành án. Thời hiệu vẫn tính trong lúc hai bên đang thoả thuận, trừ những trường hợp luật có quy định riêng về thời gian không tính vào thời hiệu. Đừng để vài lời hứa kéo bạn tới sát hạn. Nếu thoả thuận có thời gian trả dài, nên nộp đơn yêu cầu thi hành án trước rồi đề nghị chấp hành viên chứng kiến thoả thuận, thay vì giữ thoả thuận ngoài hồ sơ.
Với thoả thuận đã được chấp hành viên chứng kiến, việc chứng minh dễ hơn nhiều: biên bản nằm sẵn trong hồ sơ, chấp hành viên biết các mốc đã cam kết. Người được thi hành án chỉ cần văn bản đề nghị tiếp tục thi hành và chứng từ tiền đã nhận.
Nếu hồ sơ đã có quyết định về việc chưa có điều kiện thi hành, rồi hai bên thoả thuận và bên kia trả được một phần trước khi dừng, người được thi hành án có thể cung cấp thông tin về điều kiện mới (ví dụ việc bên kia vừa trả được tiền chứng tỏ có nguồn thu) để đề nghị xác minh lại.
Phía người phải thi hành án: trễ vì khó khăn thật thì làm gì
Không phải ai trễ hạn cũng cố ý. Mất việc, bệnh tật, làm ăn thua lỗ là chuyện có thật. Nếu bạn là người đang trả mà thấy sắp không giữ được lịch, những việc sau giúp bạn tránh bị cưỡng chế toàn bộ:
- Báo trước cho người được thi hành án, càng sớm càng tốt, kèm lý do và đề xuất cụ thể (dời bao lâu, trả bao nhiêu).
- Đề nghị lập văn bản bổ sung có chấp hành viên chứng kiến, thay vì chỉ nhắn tin xin khất.
- Trả một phần đúng hạn thay vì không trả gì, để thể hiện thiện chí và giảm số còn nợ.
- Giữ nguyên các tài sản đã cam kết, không bán hay chuyển cho người khác trong thời gian này.
- Nếu đủ điều kiện luật định về hoãn thi hành án (ví dụ ốm nặng có xác nhận của cơ sở y tế), hỏi chấp hành viên về thủ tục đề nghị hoãn.
- Tìm hiểu các tài sản, thu nhập không bị kê biên, khấu trừ theo luật, để biết giới hạn của việc cưỡng chế và lên kế hoạch trả phù hợp.
Không trả nợ vì không có khả năng khác hoàn toàn với việc có điều kiện mà cố tình không thi hành, tẩu tán tài sản. Trường hợp sau có thể bị xử lý, kể cả về hình sự với tội không chấp hành án khi đủ yếu tố. Minh bạch với chấp hành viên là cách tự bảo vệ tốt nhất.
Khi nào nên hỏi luật sư
Bạn nên hỏi ý kiến luật sư khi thoả thuận có phần giảm lớn mà câu chữ mơ hồ, khi có người bảo lãnh hoặc người trả thay, khi tài sản dùng để trả là nhà đất hay phần vốn góp, hoặc khi bên kia vừa vi phạm thoả thuận vừa có dấu hiệu chuyển tài sản. Những tình huống này cần đọc kỹ văn bản và hồ sơ để chọn bước đi đúng, vì đi sai một bước có thể mất thời gian hoặc mất phần quyền lợi.
Nếu chưa biết có cần thuê người theo việc hay không, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được định hướng ban đầu về hồ sơ của mình, rồi quyết định có cần người đại diện làm việc với cơ quan thi hành án hay không.
Dù chọn cách nào, đừng để thời gian trôi. Mỗi tháng chờ đợi là thêm một tháng bên kia có thể thay đổi tình trạng tài sản, và thêm một tháng hồ sơ nằm yên trong khi bạn vẫn đang có quyền theo bản án.
Câu hỏi thường gặp
Bên kia trễ một đợt trả nợ theo thoả thuận thì có được yêu cầu thi hành toàn bộ ngay không?
Phụ thuộc vào nội dung thoả thuận. Nếu văn bản ghi rõ trễ quá một số ngày thì được yêu cầu thi hành phần còn lại, bạn có thể làm ngay khi hết hạn đó. Nếu không ghi, nên nhắc bằng văn bản trước rồi mới gửi đề nghị tới cơ quan thi hành án.
Số tiền đã trả theo thoả thuận có được trừ không?
Có. Mọi khoản người phải thi hành án đã trả, có chứng từ, đều được trừ vào nghĩa vụ theo bản án. Bạn nên nộp bản sao chứng từ cho chấp hành viên để tính đúng số còn lại.
Đã đồng ý giảm nợ, bên kia không trả đủ thì phần giảm còn không?
Nếu thoả thuận ghi phần giảm chỉ có hiệu lực khi trả đủ và đúng lịch, phần giảm không còn. Nếu đã viết là bỏ hẳn một khoản vô điều kiện, khoản đó có thể bị coi là đã từ bỏ. Vì vậy cách viết thoả thuận rất quan trọng.
Thoả thuận viết tay với nhau trước khi nộp đơn có giá trị không?
Có giá trị như một giao dịch dân sự và là chứng cứ về số đã trả. Nhưng nó không thay việc nộp đơn yêu cầu thi hành án, và thời hiệu yêu cầu vẫn tính. Nếu bên kia không giữ lời, bạn cần nộp đơn kịp thời.
Người phải thi hành án mất việc, không trả nổi đợt tiếp theo thì phải làm gì?
Nên báo trước cho người được thi hành án và chấp hành viên, đề xuất lịch mới bằng văn bản, trả một phần nếu có thể, và giữ nguyên tài sản đã cam kết. Im lặng rồi trễ hạn là cách dễ bị cưỡng chế toàn bộ nhất.
Không trả theo thoả thuận có bị đi tù không?
Không có khả năng trả nợ không phải là tội. Trách nhiệm hình sự về tội không chấp hành án chỉ đặt ra khi có điều kiện mà cố tình không thi hành, có hành vi tẩu tán, chống đối và đủ các yếu tố luật định. Minh bạch với chấp hành viên giúp bạn tránh bị hiểu nhầm.