Khi bản án buộc một bên xin lỗi, cải chính công khai mà người đó không thực hiện, người được thi hành có quyền làm đơn yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự thi hành phần này như một nghĩa vụ buộc thực hiện công việc. Phần công việc có thể giao người khác làm thay, như đăng nội dung cải chính theo đúng bản án, về nguyên lý có thể được thực hiện thay và người phải thi hành chịu chi phí. Phần không ai làm thay được, như lời xin lỗi trực tiếp của chính người đó, thì chế tài là xử phạt hành chính và, nếu cố tình kéo dài, có thể bị xem xét trách nhiệm về hành vi không chấp hành án.
Các vụ kiện về danh dự, uy tín ngày càng nhiều, nhất là khi thông tin sai lan trên mạng xã hội. Người thắng kiện thường quan tâm tới lời xin lỗi và bài cải chính hơn là tiền bồi thường, nhưng đây lại là phần khó thi hành nhất. Bài này giải thích vì sao, và những gì bạn có thể làm. Cách thi hành cụ thể phụ thuộc vào câu chữ bản án và quy định hiện hành; bạn đối chiếu với cơ quan thi hành án nơi nộp đơn.
Vì sao nghĩa vụ xin lỗi khó thi hành
Bộ luật Dân sự cho phép người bị xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín yêu cầu toà buộc người vi phạm chấm dứt hành vi, xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại. Với khoản tiền bồi thường, cơ quan thi hành án có đủ công cụ: trừ lương, phong toả tài khoản, kê biên. Với lời xin lỗi, không có công cụ nào buộc được một người nói ra điều họ không muốn nói.
Luật thi hành án phân biệt hai loại công việc. Loại thứ nhất là công việc có thể giao cho người khác làm thay, như tháo dỡ một bức tường hay đăng một nội dung lên báo. Loại thứ hai là công việc gắn với bản thân người phải thi hành, không ai làm thay được. Lời xin lỗi trực tiếp, nhất là xin lỗi tại một cuộc họp có mặt người được xin lỗi, thuộc loại thứ hai.
Vì vậy, kết quả thi hành phụ thuộc rất nhiều vào cách bản án tuyên. Bản án ghi rõ hình thức, nơi đăng, số lần, nội dung chính của lời xin lỗi hoặc cải chính sẽ dễ thi hành hơn nhiều so với bản án chỉ ghi chung "buộc xin lỗi công khai". Nếu bạn còn đang trong giai đoạn khởi kiện, đây là điều nên lưu ý khi viết yêu cầu.
Các hình thức xin lỗi, cải chính và khả năng làm thay
Bảng dưới đây tóm tắt nguyên lý thường gặp. Kết quả thực tế tuỳ câu chữ bản án và cách cơ quan thi hành án áp dụng:
| Hình thức theo bản án | Có thể làm thay không | Chế tài khi không làm |
|---|---|---|
| Đăng cải chính trên báo, tạp chí | Thường có thể, theo đúng nội dung bản án | Người phải thi hành chịu chi phí đăng |
| Đăng cải chính trên trang mạng xã hội của chính người vi phạm | Khó, vì cần quyền quản lý tài khoản | Xử phạt, xem xét trách nhiệm không chấp hành án |
| Xin lỗi trực tiếp tại cuộc họp ở nơi cư trú, nơi làm việc | Không, gắn với bản thân người phải thi hành | Xử phạt, xem xét trách nhiệm không chấp hành án |
| Gỡ bỏ bài viết sai sự thật | Có thể phối hợp với nền tảng, cơ quan quản lý | Tuỳ trường hợp và quy định hiện hành |
Việc làm thay một nội dung cải chính không có nghĩa là chấp hành viên tự soạn lời lẽ. Nội dung phải bám đúng bản án; nếu bản án không ghi nội dung, việc làm thay sẽ rất khó và thường cần đề nghị toà giải thích.
Trình tự yêu cầu thi hành phần xin lỗi, cải chính
Nếu bên kia đã quá thời hạn mà không thực hiện, bạn có thể đi theo các bước sau:
- Thu thập căn cứ: bản án có hiệu lực, chứng cứ cho thấy bên kia chưa xin lỗi, chưa cải chính, như ảnh chụp trang báo, trang mạng xã hội tại các thời điểm.
- Làm đơn yêu cầu thi hành án, ghi rõ phần nghĩa vụ xin lỗi, cải chính chưa được thực hiện. Nếu bản án tuyên kèm bồi thường, ghi cả khoản tiền.
- Chấp hành viên ra quyết định thi hành, thông báo và ấn định thời hạn để người phải thi hành tự thực hiện.
- Hết thời hạn, nếu công việc có thể làm thay, chấp hành viên có thể giao cho tổ chức, cá nhân khác thực hiện, chi phí do người phải thi hành chịu.
- Nếu công việc không thể làm thay, chấp hành viên có thể đề nghị xử phạt vi phạm hành chính, ấn định thời hạn mới. Nếu vẫn cố tình không làm, có thể đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét trách nhiệm hình sự về tội không chấp hành án.
Thời gian của các bước phụ thuộc vào từng hồ sơ. Bạn nên giữ bản sao mọi quyết định, thông báo của cơ quan thi hành án để theo dõi.
Thông tin sai trên mạng xã hội: cải chính và gỡ bỏ
Phần lớn tranh chấp danh dự hiện nay bắt nguồn từ bài đăng trên mạng xã hội. Bản án thường buộc người vi phạm gỡ bài viết, đăng cải chính trên chính trang đó trong một thời gian nhất định. Khó khăn là chỉ người quản lý tài khoản mới có thể đăng, và bài đã bị chia sẻ nhiều nơi, gỡ ở gốc không gỡ được các bản sao.
Với bài viết gốc, nếu người vi phạm không tự gỡ, bạn có thể đề nghị chấp hành viên phối hợp, và đồng thời gửi yêu cầu gỡ bỏ tới nền tảng kèm bản án. Các nền tảng lớn thường có quy trình tiếp nhận yêu cầu theo quyết định của toà án hoặc cơ quan nhà nước. Bạn cũng có thể phản ánh tới cơ quan quản lý nhà nước về thông tin và truyền thông ở địa phương theo quy định về quản lý nội dung trên mạng.
Với các bản sao do người khác chia sẻ, bản án chỉ ràng buộc người bị kiện. Nếu người khác tiếp tục lan truyền nội dung đã bị toà xác định là sai, đó có thể là hành vi vi phạm mới, cần xử lý riêng. Đừng tự đi bình luận, tranh cãi dưới từng bài chia sẻ, vì dễ làm vụ việc lan rộng hơn.
Khoản bồi thường đi kèm: thi hành song song, đừng chờ
Bản án về danh dự, uy tín thường tuyên cùng lúc hai loại nghĩa vụ: xin lỗi, cải chính và bồi thường thiệt hại, gồm chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại, thu nhập bị mất và một khoản bù đắp tổn thất tinh thần. Hai loại nghĩa vụ này được thi hành độc lập với nhau. Người phải thi hành không thể nói "đã trả tiền rồi nên khỏi xin lỗi", và ngược lại.
Trong đơn yêu cầu, bạn nên ghi đủ cả hai phần để chấp hành viên xử lý trong cùng một hồ sơ. Phần tiền đi theo các biện pháp quen thuộc như khấu trừ tài khoản, trừ thu nhập, kê biên tài sản nếu cần. Phần xin lỗi, cải chính đi theo trình tự buộc thực hiện công việc như đã nêu.
Trên thực tế, phần tiền thường được thi hành xong trước. Điều đó không làm mất phần còn lại; hồ sơ chỉ khép khi mọi nghĩa vụ đã thực hiện hoặc có căn cứ đình chỉ theo luật. Nếu bạn muốn bỏ qua phần xin lỗi sau khi đã nhận đủ tiền, hãy có văn bản rõ ràng gửi cơ quan thi hành án, đừng chỉ nói miệng.
Một lưu ý cho cả hai bên: số tiền bồi thường tổn thất tinh thần do toà quyết định trong giới hạn luật định, không phải con số tuỳ ý thương lượng lại ở giai đoạn thi hành. Mọi thoả thuận giảm, nếu có, chỉ có hiệu lực khi người được thi hành đồng ý.
Người phải xin lỗi: nên hiểu những gì
Không làm không có nghĩa là thoát. Nhiều người nghĩ lời xin lỗi không ai ép được nên cứ im lặng. Thực tế, việc cố tình không thực hiện có thể bị xử phạt và có thể dẫn tới trách nhiệm hình sự nếu kéo dài sau khi đã bị xử phạt. Hồ sơ thi hành án dang dở cũng có thể ảnh hưởng tới việc khác của bạn.
Làm đúng nội dung, đúng hình thức. Một bài cải chính viết lửng lơ, kèm lời mỉa mai, hoặc đăng rồi xoá ngay, có thể không được coi là đã thi hành. Hãy bám đúng câu chữ bản án về nội dung, nơi đăng và thời gian duy trì.
Chi phí làm thay cao hơn tự làm. Nếu cơ quan thi hành án phải thuê người đăng cải chính thay bạn, chi phí đó bạn chịu, cộng thêm chi phí thi hành.
Có thể thoả thuận cách thực hiện. Hai bên có thể thoả thuận hình thức xin lỗi phù hợp hơn, như gặp riêng có người chứng kiến, miễn là người được thi hành đồng ý. Thoả thuận nên lập thành văn bản, gửi cơ quan thi hành án để ghi nhận.
Khi nào nên hỏi người làm nghề
Vụ việc danh dự, uy tín có liên quan tới doanh nghiệp, người có ảnh hưởng, hoặc nội dung lan truyền rộng thường cần chiến lược cẩn thận. Một yêu cầu thi hành sai cách có thể làm câu chuyện bị nhắc lại trên mạng, gây hại thêm cho chính người thắng kiện. Luật sư có kinh nghiệm về tranh chấp danh dự và về nội dung trên mạng có thể giúp bạn chọn trình tự: gỡ trước, cải chính sau, hay làm đồng thời.
Nếu bản án chỉ ghi chung, không nêu rõ hình thức và nội dung, người làm nghề cũng giúp bạn đánh giá có nên đề nghị toà giải thích bản án trước khi yêu cầu thi hành hay không. Trường hợp phúc thẩm còn đang xét, phần xin lỗi chưa thể thi hành; bạn chờ bản án có hiệu lực.
Cuối cùng, nên xác định rõ mục tiêu: điều bạn cần là thông tin sai được gỡ và được đính chính để người khác biết sự thật, hay một lời xin lỗi riêng. Mục tiêu rõ giúp bạn chọn công cụ phù hợp và không kéo dài tranh chấp vô ích.
Câu hỏi thường gặp
Người phải xin lỗi đã đăng cải chính rồi xoá ngay thì có được coi là đã thi hành không?
Có thể không. Cải chính phải đúng nội dung, hình thức và thời gian duy trì theo bản án. Nếu bản án ghi giữ bài trong một thời gian mà bài bị xoá sớm, bạn nên chụp lại làm chứng cứ và báo chấp hành viên để xử lý.
Có thể yêu cầu cơ quan thi hành án ép người kia xin lỗi trực tiếp không?
Không ai có thể ép một người nói ra lời xin lỗi. Khi người phải thi hành cố tình không xin lỗi, chế tài là xử phạt hành chính và, nếu vẫn cố tình không thực hiện sau khi bị xử phạt, có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội không chấp hành án.
Bài viết sai đã bị chia sẻ nhiều nơi, bản án có buộc được người chia sẻ gỡ không?
Bản án ràng buộc người bị kiện. Với người khác chia sẻ, bạn có thể gửi yêu cầu gỡ tới nền tảng kèm bản án, hoặc phản ánh tới cơ quan quản lý. Nếu người khác tiếp tục lan truyền nội dung đã bị toà xác định là sai, có thể xử lý như một vi phạm mới.
Chi phí đăng cải chính làm thay ai chịu?
Về nguyên tắc, khi công việc được làm thay vì người phải thi hành không tự làm, chi phí do người phải thi hành chịu. Người được thi hành có thể phải tạm ứng trong một số trường hợp, tuỳ quy định hiện hành và cách cơ quan thi hành án tổ chức.
Hai bên có thể thoả thuận xin lỗi riêng thay cho xin lỗi công khai không?
Có thể, nếu người được thi hành đồng ý. Thoả thuận nên lập thành văn bản, ghi rõ hình thức, thời gian, người chứng kiến và gửi cho cơ quan thi hành án để ghi nhận, tránh việc về sau một bên lại yêu cầu thi hành theo bản án gốc.