Bản án đã buộc bạn cấp dưỡng nuôi con theo một mức cố định, nay bạn mất việc hoặc thu nhập giảm mạnh: bạn không được tự ý ngừng hay tự giảm khoản cấp dưỡng. Lối ra hợp pháp là thoả thuận với người đang nuôi con về việc giảm hoặc tạm ngừng; nếu không thoả thuận được thì yêu cầu toà án giải quyết. Trong lúc chờ, nghĩa vụ theo bản án vẫn còn và vẫn có thể bị thi hành.
Nhiều người nghĩ đơn giản rằng không có tiền thì thôi không gửi, đến khi có lại thì gửi bù. Cách nghĩ đó dễ dẫn tới nợ dồn, bị trừ lương ngay khi đi làm lại, thậm chí bị xử phạt nếu bị coi là cố tình né tránh. Bài này viết cho người phải cấp dưỡng: cơ sở pháp lý cho việc giảm, tạm ngừng, cách đề nghị sao cho bên kia chịu nghe, khi nào phải nhờ toà và phương án cấp dưỡng một lần. Luật Hôn nhân và gia đình cùng các văn bản thi hành có thể đã được sửa đổi; bạn đối chiếu bản hiện hành.
Vì sao không được tự ý ngừng gửi tiền
Mức cấp dưỡng ghi trong bản án hoặc quyết định của toà là nghĩa vụ có hiệu lực thi hành. Chỉ có hai cách làm nó thay đổi: người được cấp dưỡng đồng ý thay đổi, hoặc toà án ra quyết định mới. Khó khăn kinh tế, dù có thật, không tự động làm giảm con số trên giấy.
Nếu bạn ngừng gửi, mỗi tháng trôi qua là một kỳ nợ mới cộng vào. Người nuôi con có quyền làm đơn yêu cầu thi hành án bất cứ lúc nào trong thời hiệu. Khi bạn có việc làm trở lại, nơi trả lương có thể nhận quyết định khấu trừ cả phần hiện tại lẫn phần nợ cũ. Nếu bạn bị cho là có điều kiện mà cố tình không trả, còn có rủi ro bị xử phạt hành chính, và ở mức nặng hơn là bị xem xét trách nhiệm hình sự về hành vi trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng hoặc không chấp hành án.
Ngược lại, người chủ động báo khó khăn, đề nghị phương án và trả được phần nào hay phần ấy thường được nhìn nhận khác hẳn, cả bởi người nuôi con lẫn bởi toà khi phải quyết định. Sự chủ động đó cũng là chứng cứ rằng bạn không cố tình né tránh.
Ba lối ra hợp pháp khi thu nhập giảm
Thoả thuận giảm mức tạm thời. Hai bên thống nhất một mức thấp hơn trong một khoảng thời gian, ví dụ đến khi bạn có việc làm mới, sau đó quay về mức cũ. Cách này nhanh, đỡ tốn kém và giữ được quan hệ. Nên lập thành văn bản, nếu đang có hồ sơ thi hành án thì đề nghị chấp hành viên chứng kiến để ghi vào hồ sơ.
Thoả thuận tạm ngừng cấp dưỡng. Luật Hôn nhân và gia đình cho phép các bên thoả thuận tạm ngừng cấp dưỡng khi người có nghĩa vụ lâm vào tình trạng khó khăn về kinh tế, không có khả năng thực hiện. Tạm ngừng không phải xoá nợ: hai bên nên ghi rõ thời gian ngừng, khi nào trả lại và phần đã ngừng có phải bù hay không.
Yêu cầu toà án thay đổi mức hoặc tạm ngừng. Khi không thoả thuận được, bạn nộp đơn yêu cầu toà án giải quyết việc thay đổi mức cấp dưỡng hoặc tạm ngừng cấp dưỡng. Toà xem xét lý do chính đáng, khả năng thực tế của bạn và nhu cầu thiết yếu của con. Cho tới khi có quyết định mới có hiệu lực, mức cũ vẫn là mức phải thi hành.
Đổi phương thức sang cấp dưỡng một lần. Nếu bạn có một khoản tiền hoặc tài sản nhưng thu nhập hằng tháng bấp bênh, hai bên có thể thoả thuận cấp dưỡng một lần thay cho trả định kỳ. Cách này chấm dứt việc nhắc tiền hằng tháng, nhưng cần tính kỹ con số để không thiệt cho con.
Đề nghị giảm hoặc tạm ngừng sao cho bên kia chịu nghe
Người nuôi con thường nghi ngờ khi nghe "anh mất việc rồi". Một đề nghị có giấy tờ, có con số, có thời hạn sẽ dễ được chấp nhận hơn nhiều. Gợi ý trình tự:
- Báo sớm, ngay khi biết thu nhập sẽ giảm, đừng chờ đến khi đã nợ vài tháng.
- Kèm giấy tờ chứng minh: quyết định nghỉ việc, thông báo chấm dứt hợp đồng, sao kê lương những tháng gần nhất, giấy tờ khám chữa bệnh nếu lý do là ốm đau.
- Đưa ra con số cụ thể bạn trả được mỗi tháng trong thời gian khó khăn, thay vì chỉ nói "giảm bớt".
- Nêu thời hạn: giảm trong mấy tháng, khi nào xem lại, khi có việc làm mới thì báo ngay.
- Đề xuất cách bù phần chênh lệch sau khi ổn định, nếu bạn có khả năng.
- Lập văn bản thoả thuận có chữ ký hai bên; nếu đang có hồ sơ thi hành án, gửi cho chấp hành viên để ghi nhận và điều chỉnh quyết định khấu trừ nếu có.
Đề nghị nên tập trung vào nhu cầu của con và khả năng của bạn, không nhắc chuyện cũ giữa hai người lớn. Một tin nhắn chê trách đi kèm đề nghị giảm tiền hầu như chắc chắn bị từ chối.
Khi phải nhờ toà: chuẩn bị những gì
Đơn yêu cầu thay đổi mức cấp dưỡng hoặc tạm ngừng cấp dưỡng là việc thuộc thẩm quyền toà án, nộp tại toà án nhân dân khu vực có thẩm quyền theo nơi cư trú của bên kia hoặc theo hướng dẫn tiếp nhận hiện hành. Toà có thể giải quyết theo thủ tục việc dân sự nếu hai bên thống nhất được, hoặc theo thủ tục vụ án nếu có tranh chấp.
Trọng tâm của hồ sơ là chứng minh hoàn cảnh đã thay đổi so với lúc toà quyết định mức cũ: thu nhập trước và sau, lý do giảm (mất việc, tai nạn, bệnh nặng), nghĩa vụ mới phát sinh nếu có. Toà cũng sẽ xem nhu cầu thiết yếu của con như học phí, khám chữa bệnh, và khả năng của người đang nuôi con.
Bạn nên hiểu rằng giảm mức không phải là giảm về con số tối thiểu bạn muốn. Toà cân bằng giữa khả năng của bạn và quyền lợi của con, và thường không chấp nhận việc giảm chỉ vì bạn có thêm gia đình mới hay muốn mua sắm lớn. Nếu khó khăn chỉ tạm thời, tạm ngừng hoặc giảm có thời hạn là phương án hợp lý hơn giảm vĩnh viễn.
Trong thời gian toà giải quyết, hãy tiếp tục trả phần bạn trả được và giữ chứng từ. Điều đó vừa giảm số nợ, vừa cho thấy thiện chí.
So sánh các phương án cho người phải cấp dưỡng
Mỗi lối ra có ưu và nhược riêng. Bảng sau giúp bạn chọn hướng trước khi nói chuyện với bên kia:
| Phương án | Ưu điểm | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|
| Thoả thuận giảm tạm thời | Nhanh, không tốn thời gian ra toà | Cần văn bản rõ mức, thời hạn, cách bù |
| Thoả thuận tạm ngừng | Giảm áp lực ngay khi không còn thu nhập | Ghi rõ có bù phần ngừng hay không |
| Yêu cầu toà đổi mức | Có quyết định mới thay bản án cũ | Mất thời gian; mức cũ vẫn áp dụng khi chờ |
| Cấp dưỡng một lần | Dứt điểm, không còn nhắc tiền hằng tháng | Cần khoản tiền lớn, tính kỹ để không thiệt cho con |
Dù chọn phương án nào, điều quan trọng là có văn bản và được ghi nhận vào hồ sơ thi hành án nếu hồ sơ đó đang tồn tại. Thoả thuận miệng là nguồn tranh chấp phổ biến nhất khi một bên đổi ý.
Cấp dưỡng một lần: tính thế nào cho công bằng
Luật cho phép các bên thoả thuận phương thức cấp dưỡng định kỳ theo tháng, quý, nửa năm, năm hoặc một lần. Cấp dưỡng một lần hay được chọn khi người phải cấp dưỡng sắp đi làm ăn xa, ra nước ngoài, hoặc có khoản tiền từ bán tài sản nhưng không chắc thu nhập sau này.
Cách tính phổ biến là lấy mức hằng tháng nhân với số tháng còn lại cho tới khi con thành niên, rồi hai bên thương lượng có chiết khấu hay không, cộng thêm khoản dự phòng cho học hành, chữa bệnh. Ví dụ giả định: con còn tám năm nữa mới đủ mười tám tuổi, mức đang trả là một khoản cố định mỗi tháng; nhân ra được tổng số, hai bên có thể bàn mức trả trước thấp hơn một chút vì người nhận có tiền dùng ngay, nhưng không nên thấp đến mức thiệt cho con.
Khi đã có bản án quy định cấp dưỡng định kỳ, thoả thuận chuyển sang một lần nên được toà công nhận hoặc ít nhất được lập có chấp hành viên chứng kiến nếu đang thi hành án, để tránh về sau bên kia vẫn yêu cầu thi hành mức hằng tháng. Đây là việc liên quan tới quyền của con chưa thành niên, nên nếu số tiền lớn, bạn nên hỏi luật sư trước khi ký.
Những sai lầm hay gặp của người phải cấp dưỡng
Phần lớn rắc rối của người phải cấp dưỡng không đến từ bản án mà từ cách xử lý sau đó. Các lỗi thường gặp:
- Trả tiền mặt không giấy nhận: đến khi có tranh chấp, không chứng minh được đã trả, có thể bị thi hành lại các tháng đó.
- Chuyển khoản không ghi nội dung: khoản tiền dễ bị coi là quà, tiền mua đồ cho con, chứ không phải tiền cấp dưỡng theo bản án.
- Tự trừ tiền cấp dưỡng vì đã mua đồ cho con: mua sữa, quần áo là việc tốt, nhưng không thay được khoản cấp dưỡng nếu bên kia không đồng ý bằng văn bản.
- Ngừng gửi vì bị cản trở thăm con: hai việc tách biệt; bị cản trở thì xử lý bằng đường riêng, ngừng cấp dưỡng chỉ làm bạn sai thêm.
- Chuyển tài sản cho người thân khi biết sắp bị thi hành: có thể bị yêu cầu tuyên giao dịch vô hiệu và bị nhìn nhận là cố tình né tránh nghĩa vụ.
- Nhận lương tiền mặt để khỏi bị trừ: rủi ro cho cả bạn lẫn nơi trả lương nếu nơi đó đã nhận quyết định khấu trừ.
Cách an toàn nhất là chuyển khoản đúng hạn, ghi rõ "tiền cấp dưỡng tháng… theo bản án…", và lưu sao kê ít nhất cho tới khi nghĩa vụ chấm dứt hẳn.
Câu hỏi thường gặp
Mất việc thì có được tự ngừng cấp dưỡng một thời gian rồi bù sau không?
Không nên. Tự ngừng khiến bạn nợ các kỳ đến hạn và có thể bị thi hành án, bị trừ lương ngay khi đi làm lại. Bạn cần thoả thuận tạm ngừng với người nuôi con bằng văn bản, hoặc yêu cầu toà án giải quyết.
Có gia đình mới, thêm con nhỏ thì có được giảm mức cấp dưỡng cho con riêng không?
Việc có thêm người phụ thuộc là một hoàn cảnh toà có thể xem xét, nhưng không tự động dẫn tới giảm. Toà cân đối khả năng thực tế của bạn với nhu cầu thiết yếu của đứa con đang được cấp dưỡng. Bạn nên thử thoả thuận trước, chuẩn bị chứng cứ thu nhập đầy đủ.
Đang bị trừ lương theo quyết định thi hành án, thoả thuận giảm với bên kia rồi thì có cần báo ai không?
Cần. Bạn gửi văn bản thoả thuận cho chấp hành viên đang giữ hồ sơ để họ ghi nhận và điều chỉnh quyết định khấu trừ. Nếu không báo, nơi trả lương vẫn trừ theo mức cũ vì họ chỉ làm theo quyết định đã nhận.
Đã cấp dưỡng một lần rồi, sau này bên kia có đòi thêm được không?
Về nguyên tắc, cấp dưỡng một lần đã thực hiện xong theo thoả thuận hợp lệ thì nghĩa vụ đó được coi là hoàn thành. Tuy nhiên, nếu sau này có thay đổi lớn về nhu cầu của con, như bệnh nặng, vẫn có thể phát sinh tranh chấp. Thoả thuận nên viết rõ phạm vi và được toà công nhận để chắc chắn hơn.
Đang khó khăn thật mà người nuôi con không chịu thoả thuận thì làm sao?
Bạn nộp đơn yêu cầu toà án giải quyết việc tạm ngừng hoặc thay đổi mức cấp dưỡng, kèm chứng cứ về hoàn cảnh. Trong lúc chờ, hãy trả phần bạn có thể và giữ chứng từ, để vừa giảm nợ vừa chứng minh thiện chí.
Nếu sau này thu nhập tăng lên thì người nuôi con có yêu cầu tăng mức cấp dưỡng được không?
Có thể. Thay đổi mức cấp dưỡng đi theo cả hai chiều. Khi hoàn cảnh thay đổi, như con lớn hơn, học phí cao hơn hoặc thu nhập của bạn tăng đáng kể, người nuôi con có quyền đề nghị thoả thuận lại hoặc yêu cầu toà xem xét.