Khi bản án hình sự tuyên trả lại tiền, xe, điện thoại hay tài sản khác đang bị tạm giữ trong vụ án cho chủ sở hữu, phần này thuộc nhóm việc cơ quan thi hành án dân sự chủ động thi hành, không cần chủ tài sản làm đơn. Sau khi bản án có hiệu lực, vật chứng và tài sản tạm giữ được chuyển giao cho cơ quan thi hành án; chủ tài sản được thông báo đến nhận, mang theo giấy tờ chứng minh quyền sở hữu và giấy tờ tuỳ thân.
Nhiều người có tài sản bị tạm giữ không phải vì họ phạm tội: xe cho người quen mượn bị dùng làm phương tiện, điện thoại bị trộm rồi thu hồi được, tiền bị lừa được phong toả trong tài khoản của đối tượng. Họ thường không biết tài sản đang ở đâu, ai giữ, bao giờ được nhận. Bài này giải thích đường đi của tài sản sau bản án và việc bạn cần làm. Quy định chi tiết, nhất là về thời hạn nhận và xử lý tài sản không có người nhận, bạn đối chiếu bản hiện hành.
Tài sản tạm giữ đi đâu trong suốt vụ án
Trong giai đoạn điều tra, đồ vật, tiền liên quan tới vụ án được cơ quan điều tra thu giữ, tạm giữ, bảo quản làm vật chứng hoặc để bảo đảm thi hành án. Khi hồ sơ chuyển sang viện kiểm sát và toà án, vật chứng đi theo hồ sơ hoặc được bảo quản tại kho vật chứng theo quy định. Trong một số trường hợp, cơ quan tiến hành tố tụng có thể trả lại tài sản cho chủ sở hữu ngay trong giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử nếu xét thấy không ảnh hưởng tới việc xử lý vụ án.
Khi bản án có hiệu lực, phần xử lý vật chứng được thi hành. Bản án tuyên rõ từng loại: trả lại cho ai, tịch thu sung công, tịch thu tiêu huỷ, hoặc tiếp tục tạm giữ để bảo đảm thi hành án. Vật chứng và tài sản tạm giữ được chuyển giao cho cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền để thi hành phần này.
Vì vậy, nếu bạn đang chờ nhận lại tài sản, hãy biết rằng sau khi bản án có hiệu lực, nơi bạn cần liên hệ thường là cơ quan thi hành án dân sự, không còn là cơ quan điều tra. Nhiều người vẫn đến hỏi cơ quan công an và được hướng dẫn quay lại, mất thêm thời gian.
Trình tự nhận lại tài sản theo bản án
Trình tự thường gặp, có thể khác đôi chút giữa các nơi:
- Bản án có hiệu lực, cơ quan thi hành án chủ động ra quyết định thi hành phần trả lại tài sản.
- Chủ tài sản được thông báo bằng văn bản về thời gian, địa điểm nhận. Nếu bạn đổi địa chỉ, chủ động báo cho cơ quan thi hành án để không lỡ thông báo.
- Bạn mang theo giấy tờ tuỳ thân, giấy tờ chứng minh quyền sở hữu như giấy đăng ký xe, hoá đơn mua điện thoại, và bản án hoặc thông báo đã nhận.
- Hai bên kiểm tra tình trạng tài sản, đối chiếu với biên bản thu giữ. Nếu có hư hỏng, thiếu phụ tùng, ghi rõ vào biên bản giao nhận.
- Ký biên bản nhận. Với tiền, có thể nhận tiền mặt hoặc chuyển khoản tuỳ cách cơ quan thi hành án tổ chức.
Nếu không thể tự đến, bạn có thể uỷ quyền cho người khác nhận thay bằng văn bản uỷ quyền hợp lệ. Hỏi trước cơ quan thi hành án về yêu cầu với giấy uỷ quyền.
Những tình huống hay gặp
Xe cho người khác mượn bị dùng vào việc phạm tội. Nếu bạn là chủ sở hữu hợp pháp và không biết, không có lỗi trong việc xe bị dùng để phạm tội, bản án thường tuyên trả lại xe cho bạn. Bạn cần chứng minh quyền sở hữu, và nên có lời khai rõ ràng trong vụ án từ sớm. Nếu bản án tuyên tịch thu xe mà bạn cho rằng mình ngay tình, cần hỏi người làm nghề về việc kháng cáo trong thời hạn hoặc thủ tục phù hợp.
Tài sản bị trộm, sau đó bị bán cho người khác. Khi tài sản được thu hồi từ người mua, bản án sẽ xác định trả cho ai. Thông thường chủ sở hữu ban đầu được nhận lại, còn người mua ngay tình có quyền đòi người bán bồi thường. Câu chữ bản án là căn cứ cuối cùng.
Tiền bị lừa đang bị phong toả trong tài khoản của đối tượng. Bản án có thể tuyên trả lại cho bị hại từ số tiền phong toả. Phần này được thi hành chủ động nếu bản án tuyên rõ là trả lại; phần thiếu so với thiệt hại thì phải làm đơn yêu cầu thi hành bồi thường.
Điện thoại, máy tính chứa dữ liệu cá nhân. Khi nhận lại, hãy kiểm tra tình trạng máy và đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng. Thiết bị đã qua tay nhiều người trong quá trình giám định, bảo quản.
Phân biệt các cách bản án xử lý tài sản tạm giữ
Cách bản án tuyên quyết định bạn có nhận lại được hay không, và phải làm gì:
| Bản án tuyên | Ý nghĩa | Việc của chủ tài sản |
|---|---|---|
| Trả lại cho chủ sở hữu | Bạn được nhận lại tài sản | Chờ thông báo, mang giấy tờ đến nhận |
| Tiếp tục tạm giữ để bảo đảm thi hành án | Tài sản dùng để thi hành nghĩa vụ của người phải thi hành | Nếu là tài sản của bạn chứ không phải của họ, cần khiếu nại hoặc khởi kiện |
| Tịch thu sung công | Tài sản thuộc về nhà nước | Chỉ còn đường kháng cáo, kháng nghị theo luật |
| Tịch thu tiêu huỷ | Tài sản bị huỷ | Như trên |
Nếu tài sản của bạn bị bản án xử lý không đúng, ví dụ tuyên tạm giữ để thi hành nghĩa vụ của người khác, bạn cần hành động nhanh: kháng cáo trong thời hạn nếu là người có quyền lợi liên quan trong vụ án, hoặc hỏi người làm nghề về đường khiếu nại, khởi kiện đòi tài sản.
Tiền bị tạm giữ, phong toả: nhận bằng cách nào
Tiền mặt thu giữ trong vụ án thường được gửi vào tài khoản tạm giữ của cơ quan có thẩm quyền, còn tiền trong tài khoản ngân hàng thì bị phong toả tại chỗ. Khi bản án tuyên trả lại, cơ quan thi hành án làm thủ tục để chi trả cho người được nhận, bằng tiền mặt tại cơ quan hoặc chuyển khoản tuỳ cách tổ chức.
Số tiền bạn nhận được là số ghi trong bản án. Nếu bản án chỉ tuyên trả lại khoản đã tạm giữ mà không tuyên gì thêm, bạn thường nhận đúng khoản đó. Nếu bản án còn tuyên bồi thường phần thiếu, phần thiếu đó đi theo đường yêu cầu thi hành án như mọi khoản bồi thường khác, cần đơn của bạn.
Với tài khoản ngân hàng của chính bạn bị phong toả trong vụ án, ví dụ do nhận tiền từ đối tượng mà không biết, khi bản án tuyên gỡ phong toả hoặc trả lại, bạn cần quyết định hoặc văn bản của cơ quan có thẩm quyền gửi ngân hàng để gỡ. Hỏi cơ quan thi hành án hoặc cơ quan tiến hành tố tụng về văn bản cần có, rồi mang tới ngân hàng.
Khi nhận tiền, kiểm tra kỹ số tiền, ký nhận đúng số. Nếu số tiền chênh với bản án, ghi ý kiến vào biên bản và hỏi rõ lý do, như khấu trừ khoản nào theo bản án.
Để quá lâu không nhận: tài sản có bị xử lý không
Đây là điều nhiều người không ngờ. Nếu đã được thông báo mà chủ tài sản không đến nhận trong thời hạn, tài sản có thể được xử lý theo quy định về tài sản không có người nhận, như bán đấu giá rồi gửi tiền, hoặc trong một số trường hợp sung quỹ nhà nước sau một thời gian. Thời hạn và cách xử lý cụ thể theo quy định hiện hành, thường được ghi trong thông báo.
Thông báo có thể gửi về địa chỉ bạn khai trong hồ sơ vụ án từ nhiều tháng trước. Nếu bạn đã chuyển nhà, đổi số liên lạc mà không báo, thông báo có thể không tới tay, trong khi thời hạn vẫn chạy. Vì vậy, sau khi biết bản án đã có hiệu lực, bạn nên chủ động liên hệ cơ quan thi hành án để hỏi về tài sản của mình. Ngoài ra, tài sản để lâu ngày trong kho dễ xuống cấp. Xe máy, ô tô để ngoài trời nhiều tháng có thể hỏng ắc quy, lốp, hệ thống điện. Chi phí bảo quản trong một số trường hợp có thể phát sinh và người nhận có thể phải chịu theo quy định, nên nhận sớm là có lợi.
Nếu bạn ở xa, đi làm ăn ở tỉnh khác hoặc ở nước ngoài, hãy uỷ quyền cho người thân nhận thay ngay khi có thông báo. Đừng để hết thời hạn rồi mới tìm cách liên hệ.
Kiểm tra tình trạng tài sản và khi có hư hỏng, mất mát
Khi nhận, so sánh tình trạng tài sản với biên bản thu giữ ban đầu: số khung, số máy, phụ tùng, đồ đi kèm, số tiền. Nếu biên bản thu giữ ghi đầy đủ mà lúc nhận lại thiếu, hãy ghi rõ vào biên bản giao nhận, không ký nhận "đủ" khi chưa kiểm tra.
Hư hỏng do hao mòn tự nhiên trong thời gian bảo quản hợp lý thường khó đòi bồi thường. Nhưng nếu tài sản bị mất, bị tráo, hoặc hư hỏng do lỗi bảo quản rõ ràng, bạn có thể khiếu nại tới cơ quan có trách nhiệm và, trong trường hợp đủ điều kiện, yêu cầu bồi thường theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Hồ sơ cần có biên bản thu giữ, biên bản giao nhận ghi rõ tình trạng, ảnh chụp.
Nếu bạn không đồng ý với việc bản án xử lý tài sản của mình, hoặc gặp vướng mắc kéo dài trong việc nhận lại, nên hỏi luật sư hoặc người làm nghề có kinh nghiệm về tố tụng hình sự và thi hành án để được hướng dẫn cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Bản án tuyên trả lại xe cho mình thì có phải làm đơn yêu cầu thi hành án không?
Thông thường không cần. Trả lại tiền, tài sản đang tạm giữ cho đương sự thuộc nhóm việc cơ quan thi hành án dân sự chủ động thi hành. Bạn chờ thông báo và mang giấy tờ đến nhận. Nếu lâu không nhận được thông báo, nên chủ động liên hệ cơ quan thi hành án.
Đang trong giai đoạn điều tra có xin nhận lại tài sản được không?
Có thể. Cơ quan tiến hành tố tụng có thể trả lại tài sản cho chủ sở hữu trước khi xét xử nếu xét thấy không ảnh hưởng tới việc xử lý vụ án. Bạn làm đơn đề nghị gửi cơ quan đang giải quyết, kèm giấy tờ chứng minh quyền sở hữu.
Mất giấy đăng ký xe thì có nhận lại xe bị tạm giữ được không?
Bạn cần chứng minh quyền sở hữu bằng cách khác, như xin xác nhận thông tin đăng ký từ cơ quan đăng ký xe, hoặc làm thủ tục cấp lại giấy đăng ký. Hỏi trước cơ quan thi hành án về loại giấy tờ được chấp nhận.
Không đến nhận tài sản theo thông báo thì sao?
Tài sản có thể được xử lý theo quy định về tài sản không có người nhận sau một thời hạn, như bán đấu giá hoặc sung quỹ nhà nước. Bạn nên nhận sớm hoặc uỷ quyền cho người khác nhận thay ngay khi có thông báo.
Nhận lại xe bị hỏng nhiều so với lúc bị thu giữ thì có được bồi thường không?
Hao mòn tự nhiên trong thời gian bảo quản thường khó đòi. Nếu hư hỏng, mất mát do lỗi bảo quản rõ ràng, bạn có thể khiếu nại và yêu cầu bồi thường theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước khi đủ điều kiện. Ghi rõ tình trạng vào biên bản giao nhận.
Có thể uỷ quyền cho người thân nhận thay tài sản không?
Có thể, bằng văn bản uỷ quyền hợp lệ. Người nhận thay mang theo giấy uỷ quyền, giấy tờ tuỳ thân của mình và giấy tờ chứng minh quyền sở hữu của bạn. Nên hỏi trước cơ quan thi hành án về yêu cầu cụ thể với giấy uỷ quyền.