Trong thi hành án dân sự, người được thi hành, người phải thi hành và người có quyền lợi liên quan đều có quyền khiếu nại quyết định hoặc hành vi của chấp hành viên và thủ trưởng cơ quan thi hành án khi cho rằng việc đó trái luật và xâm phạm quyền lợi của mình. Khiếu nại gửi đến người có thẩm quyền theo cấp: việc của chấp hành viên thì thủ trưởng cơ quan thi hành án nơi chấp hành viên làm việc giải quyết trước; việc của thủ trưởng thì cấp trên giải quyết.
Điểm nhiều người nhầm: khiếu nại thi hành án không phải là cách để xét lại bản án. Bạn không khiếu nại được chuyện toà xử sai. Bạn chỉ khiếu nại được cách cơ quan thi hành án đang làm với bản án đó: kê biên sai, định giá trái quy trình, không ra quyết định đúng hạn, trả đơn không có căn cứ. Bài này giúp bạn xác định việc của mình có khiếu nại được không, gửi cho ai, và kết quả có thể ra sao. Bộ máy thi hành án dân sự được sắp xếp lại trong năm 2025 nên tên gọi các cấp bạn đối chiếu với văn bản hiện hành tại nơi đang thụ lý hồ sơ.
Những việc khiếu nại được trong thi hành án
Đối tượng khiếu nại là quyết định hoặc hành vi cụ thể, có thể chỉ ra được: ai làm, làm lúc nào, làm gì. Các nhóm hay gặp nhất:
- Quyết định thi hành án ra sai nội dung bản án: sai số tiền, sai người phải thi hành, bỏ sót khoản được tuyên.
- Quyết định từ chối nhận đơn yêu cầu thi hành án, hoặc quyết định trả đơn mà người nộp cho là không có căn cứ.
- Quyết định áp dụng biện pháp bảo đảm hay cưỡng chế: phong toả tài khoản của người không liên quan, kê biên tài sản vượt quá nghĩa vụ, kê biên tài sản thuộc diện không được kê biên.
- Kết quả định giá, việc chọn tổ chức thẩm định giá hoặc tổ chức đấu giá không theo trình tự.
- Quyết định hoãn, tạm đình chỉ, đình chỉ thi hành án, hoặc quyết định về việc chưa có điều kiện thi hành mà một bên cho là sai.
- Hành vi không làm: không xác minh dù đã có thông tin tài sản cụ thể, không tổ chức cưỡng chế dù đủ điều kiện, giữ tiền đã thu mà không chi trả.
- Việc thu, chi tiền thi hành án, phí thi hành án, chi phí cưỡng chế tính sai.
Chuyện thái độ khó chịu, nói năng thiếu lịch sự, hẹn nhiều lần không gặp thì gửi phản ánh, kiến nghị sẽ hợp hơn khiếu nại. Khiếu nại cần một quyết định hoặc hành vi gây ảnh hưởng tới quyền lợi của bạn trong hồ sơ.
Ai giải quyết khiếu nại, theo từng đối tượng
Nguyên tắc là cấp trên trực tiếp của người bị khiếu nại giải quyết lần đầu, rồi cấp trên nữa giải quyết lần hai. Bảng dưới mô tả theo nguyên lý; tên đơn vị cụ thể sau sắp xếp năm 2025 bạn hỏi bộ phận tiếp dân của chính cơ quan đang thụ lý.
| Bị khiếu nại | Giải quyết lần đầu | Không đồng ý thì khiếu nại tiếp tới | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Chấp hành viên ở cơ quan thi hành án cấp dưới | Thủ trưởng cơ quan thi hành án nơi chấp hành viên làm việc | Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự cấp tỉnh | Trường hợp phổ biến nhất |
| Thủ trưởng cơ quan thi hành án cấp dưới | Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự cấp tỉnh | Cơ quan quản lý thi hành án dân sự thuộc Bộ Tư pháp | Gửi lên trên, không gửi lại chính người bị khiếu nại |
| Chấp hành viên thuộc cơ quan thi hành án cấp tỉnh | Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự cấp tỉnh | Cơ quan quản lý thi hành án dân sự thuộc Bộ Tư pháp | Thường gặp ở việc có yếu tố nước ngoài, giá trị lớn |
| Thủ trưởng cơ quan thi hành án cấp tỉnh | Cơ quan quản lý thi hành án dân sự thuộc Bộ Tư pháp | Bộ trưởng Bộ Tư pháp | Đối chiếu tên gọi hiện hành |
Trước đây hệ thống có chi cục thi hành án ở cấp huyện; nay bộ máy đã được tổ chức lại theo mô hình chính quyền hai cấp. Nếu bạn đang cầm giấy tờ ghi tên chi cục cũ, cứ ghi đúng tên đơn vị đã ra quyết định bị khiếu nại, rồi gửi đến cơ quan đang giữ hồ sơ; cán bộ tiếp dân có trách nhiệm hướng dẫn nơi giải quyết.
Khiếu nại thi hành án khác những thứ dễ nhầm
Khác kháng cáo. Kháng cáo nhắm vào bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực, gửi toà án. Khiếu nại thi hành án nhắm vào việc làm của cơ quan thi hành án với bản án đã có hiệu lực. Nếu bạn thấy toà xử sai, đường đi là đề nghị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm, không phải khiếu nại chấp hành viên.
Khác khiếu nại hành chính thông thường. Khiếu nại trong thi hành án dân sự có trình tự riêng nằm trong pháp luật thi hành án dân sự, thời hiệu và cấp giải quyết riêng. Các quy định chung về khiếu nại chỉ áp dụng cho những gì luật thi hành án không quy định. Viết đơn theo mẫu khiếu nại hành chính chung vẫn được nhận, nhưng nên ghi rõ đây là khiếu nại về thi hành án dân sự.
Khác tố cáo. Khiếu nại là để bảo vệ quyền lợi của chính mình trong hồ sơ. Tố cáo là báo cho người có thẩm quyền biết một hành vi vi phạm pháp luật của chấp hành viên hay cán bộ, như đòi tiền, tiết lộ thông tin để con nợ tẩu tán. Hai đường có thể đi song song nhưng đơn nên tách riêng.
Khác kiến nghị của viện kiểm sát. Viện kiểm sát kiểm sát hoạt động thi hành án và có quyền kiến nghị, kháng nghị. Bạn có thể gửi đơn đề nghị viện kiểm sát xem xét, nhưng đó không thay thế quyền khiếu nại của bạn và không kéo dài thời hiệu khiếu nại.
Khiếu nại có làm dừng việc thi hành án không
Câu trả lời ngắn: thường là không. Trong thời gian giải quyết khiếu nại, quyết định và hành vi bị khiếu nại nhìn chung vẫn được tiếp tục thực hiện. Đây là chủ ý của luật: nếu chỉ cần nộp một lá đơn là mọi thứ dừng lại, người phải thi hành có thể khiếu nại liên tục để kéo dài, và người được thi hành sẽ không bao giờ nhận được tiền.
Tuy vậy, người giải quyết khiếu nại có quyền tạm dừng việc thi hành quyết định bị khiếu nại nếu thấy tiếp tục làm sẽ gây hậu quả khó khắc phục. Ví dụ giả định: một ngôi nhà sắp được đem đấu giá trong khi có khiếu nại với chứng cứ rõ rằng kết quả định giá dựa trên diện tích sai một nửa. Bán xong thì gần như không lấy lại được, nên tạm dừng để kiểm tra là hợp lý.
Nếu bạn muốn đề nghị tạm dừng, hãy nói thẳng trong đơn và giải thích vì sao để muộn sẽ không sửa được nữa: tài sản sắp bán, tiền sắp chi trả cho người khác, công trình sắp bị tháo dỡ. Một đơn khiếu nại không nêu rủi ro cấp bách thì thường chỉ được xử lý theo nhịp bình thường, và việc thi hành vẫn đi tiếp trong lúc chờ.
Trình tự chung từ khi gửi đơn đến khi có kết quả
Trình tự dưới đây mô tả theo nguyên lý của pháp luật thi hành án dân sự. Số ngày cụ thể của từng bước bạn đối chiếu với văn bản hiện hành, vì luật về thi hành án đã sửa nhiều lần và có thay đổi năm 2025.
- Gửi đơn khiếu nại đến đúng người có thẩm quyền giải quyết lần đầu, kèm bản sao quyết định bị khiếu nại hoặc mô tả hành vi, cùng chứng cứ. Giữ biên nhận hoặc bằng chứng gửi.
- Người giải quyết xem đơn có đủ điều kiện thụ lý không: còn thời hiệu, đúng thẩm quyền, người khiếu nại có quyền lợi liên quan. Không thụ lý thì phải trả lời bằng văn bản và nêu lý do.
- Thụ lý và xác minh: xem hồ sơ thi hành án, làm việc với chấp hành viên bị khiếu nại, có thể mời người khiếu nại cung cấp thêm chứng cứ hoặc đối thoại.
- Ra quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu: công nhận khiếu nại đúng và yêu cầu sửa sai, công nhận một phần, hoặc bác khiếu nại.
- Không đồng ý với quyết định lần đầu hoặc quá hạn mà không được giải quyết, bạn khiếu nại lần hai lên cấp trên trong thời hiệu luật định.
- Quyết định giải quyết lần hai là kết quả cuối cùng của con đường khiếu nại hành chính trong thi hành án. Muốn đi tiếp, bạn cân nhắc tố cáo nếu có vi phạm, đề nghị viện kiểm sát kiến nghị, hoặc yêu cầu bồi thường nếu có thiệt hại.
Mỗi bước đều có thời hạn mà cơ quan phải tuân thủ. Nếu quá hạn mà không có văn bản nào, bạn ghi lại ngày tháng và dùng chính điều đó làm căn cứ để khiếu nại lên cấp trên.
Trước khi khiếu nại, nên làm gì
Khiếu nại là công cụ nghiêm túc, tốn thời gian của cả hai bên, và đôi khi làm quan hệ với chấp hành viên đang giữ hồ sơ của bạn căng thẳng thêm. Vì vậy, với những việc chưa chắc là sai, nên bắt đầu bằng một văn bản đề nghị: đề nghị chấp hành viên giải thích căn cứ của quyết định, đề nghị cho xem biên bản xác minh, đề nghị áp dụng biện pháp với tài sản mới phát hiện. Văn bản đề nghị có chữ ký nhận cũng là chứng cứ tốt nếu sau này phải khiếu nại.
Đọc kỹ quyết định trước khi phản ứng. Rất nhiều khiếu nại bị bác vì người khiếu nại hiểu sai: tưởng chấp hành viên bỏ qua tài sản, hoá ra tài sản đó đang thế chấp và phải xử lý theo thứ tự khác; tưởng định giá thấp, hoá ra con số là giá khởi điểm của lần đấu giá thứ ba sau hai lần không có người mua.
Nếu đã đề nghị mà không được trả lời, hoặc câu trả lời cho thấy rõ quyết định trái luật và gây thiệt hại, lúc đó khiếu nại là bước đúng. Hãy làm sớm, vì thời hiệu khiếu nại trong thi hành án ngắn hơn nhiều người nghĩ, và một số mốc chỉ tính bằng ngày.
Câu hỏi thường gặp
Người không phải đương sự trong bản án có được khiếu nại không?
Được, nếu quyền và lợi ích hợp pháp của họ bị ảnh hưởng trực tiếp bởi quyết định hoặc hành vi thi hành án. Ví dụ phổ biến là người có tài sản bị kê biên nhầm, người đang thuê nhà bị cưỡng chế, vợ hoặc chồng của người phải thi hành có phần trong tài sản chung.
Có được khiếu nại qua điện thoại hay nói miệng không?
Có thể khiếu nại trực tiếp tại nơi tiếp công dân, cán bộ sẽ ghi lại nội dung thành văn bản để bạn ký. Tuy vậy, tự viết đơn vẫn chắc hơn vì bạn kiểm soát được nội dung, chứng cứ kèm theo và có bằng chứng ngày gửi.
Khiếu nại có mất phí không?
Gửi đơn khiếu nại đến cơ quan nhà nước không phải nộp lệ phí. Chi phí phát sinh nếu có là tiền sao chụp tài liệu, gửi bưu điện, đi lại, hoặc chi phí thuê người làm nghề nếu bạn chọn nhờ luật sư hỗ trợ.
Khiếu nại xong chấp hành viên có bị thay không?
Không đương nhiên. Khiếu nại được giải quyết theo từng quyết định, hành vi cụ thể. Việc thay chấp hành viên là một đề nghị riêng, cần lý do như có quan hệ thân thích với một bên hoặc có căn cứ cho thấy không bảo đảm khách quan.
Đã khiếu nại lần đầu rồi có được đồng thời gửi đơn lên cấp trên không?
Gửi cùng lúc lên nhiều cấp thường không làm việc nhanh hơn; cấp trên sẽ chuyển đơn về đúng nơi giải quyết lần đầu. Nên đợi quyết định lần đầu hoặc hết thời hạn giải quyết rồi mới khiếu nại lần hai, nhớ giữ mốc thời gian.
Người phải thi hành án khiếu nại có bị coi là chống đối không?
Không. Khiếu nại là quyền hợp pháp của mọi bên trong thi hành án, kể cả bên thua kiện. Chống đối là không chấp hành quyết định đã có hiệu lực, cản trở cưỡng chế hoặc tẩu tán tài sản, còn khiếu nại đúng trình tự thì không.