Khi hồ sơ thi hành án nằm im nhiều tháng, việc đầu tiên là xác định chậm vì vướng thật (con nợ không có tài sản, tài sản đang thế chấp, chờ toà giải thích bản án, đấu giá không thành) hay chậm vì không ai làm. Vướng thật thì cách giúp hồ sơ chạy là bổ sung thông tin và giải pháp; không ai làm thì thúc theo thứ tự tăng dần: văn bản đề nghị, gặp lãnh đạo cơ quan, khiếu nại hành vi không thực hiện, đề nghị viện kiểm sát kiểm sát.
Cảm giác "bị ngâm" rất phổ biến ở người được thi hành, và đôi khi đúng. Nhưng cũng nhiều khi chấp hành viên đang phải giữ hàng trăm hồ sơ cùng lúc, hoặc hồ sơ đang chờ một bước ngoài tầm tay họ. Bài này giúp bạn đọc được tình trạng thật của hồ sơ và chọn đúng mức phản ứng, để vừa giữ quyền của mình vừa không làm hỏng quan hệ làm việc với người đang trực tiếp lo việc của bạn.
Chậm có lý do và chậm bất thường: dấu hiệu nhận biết
Bảng dưới không phải tiêu chuẩn pháp lý, chỉ là kinh nghiệm đọc hồ sơ. Một dấu hiệu đơn lẻ chưa nói lên nhiều; nhiều dấu hiệu bên cột phải cùng lúc mới đáng lo.
| Khía cạnh | Chậm có lý do thường thấy | Dấu hiệu bất thường |
|---|---|---|
| Văn bản | Có quyết định thi hành án, có văn bản thông báo kết quả xác minh, có văn bản gửi toà hoặc gửi cơ quan khác | Đã lâu mà không có bất kỳ văn bản nào sau quyết định thi hành án |
| Thông tin tài sản | Con nợ thật sự không có tài sản đứng tên, đã có quyết định về việc chưa có điều kiện thi hành | Bạn đã cung cấp tài sản cụ thể nhưng không thấy xác minh, không có trả lời |
| Tài sản | Tài sản đang thế chấp, đang tranh chấp với người thứ ba, đang chờ toà giải quyết | Tài sản rõ ràng, không vướng, nhưng không kê biên, không phong toả |
| Liên lạc | Khó gặp nhưng khi gặp thì giải thích được hồ sơ đang ở bước nào | Mỗi lần hỏi một lý do khác nhau, hoặc hẹn mãi không có kết quả |
| Diễn biến | Có bước tiến dù chậm: xác minh xong, ra quyết định, định giá | Con nợ kịp bán tài sản sau khi bạn đã báo cho chấp hành viên |
Dòng cuối là dấu hiệu nghiêm trọng nhất. Nếu bạn đã báo bằng văn bản về một tài sản, sau đó tài sản bị chuyển nhượng mà không có biện pháp ngăn chặn nào, cần giữ lại mọi bằng chứng về ngày bạn báo; đây có thể là căn cứ cho khiếu nại, tố cáo và cả yêu cầu bồi thường sau này.
Những lý do chậm hợp pháp mà bạn nên biết trước
Pháp luật thi hành án dân sự đặt thời hạn cho nhiều bước, như ra quyết định thi hành án sau khi nhận đơn, xác minh điều kiện thi hành, tổ chức cưỡng chế. Nhưng cũng có những tình huống luật cho phép hoặc buộc dừng lại: hoãn thi hành án khi có đề nghị xem xét lại bản án theo thủ tục giám đốc thẩm từ người có thẩm quyền, tạm đình chỉ khi doanh nghiệp phải thi hành đang trong thủ tục phá sản, chờ toà giải thích phần bản án tuyên không rõ, chờ xác định phần sở hữu trong tài sản chung.
Ngoài ra là các chậm trễ do chính quy trình: định giá phải chờ tổ chức thẩm định giá, đấu giá không thành phải giảm giá và tổ chức lại, người phải thi hành đang ở tỉnh khác phải uỷ thác thi hành án. Mỗi bước này đều có văn bản. Nếu hồ sơ của bạn có văn bản cho thấy đang ở một trong các bước đó, chậm là chuyện của quy trình chứ chưa phải của người.
Biết các lý do này giúp bạn đặt câu hỏi đúng. Thay vì hỏi "sao lâu vậy", hãy hỏi "hồ sơ đang ở bước nào, chờ văn bản gì, của cơ quan nào, dự kiến khi nào có". Câu hỏi cụ thể buộc câu trả lời cụ thể, và nếu không ai trả lời được câu đó, bạn đã có dấu hiệu rõ ràng của việc hồ sơ không được theo dõi.
Thúc hồ sơ theo bốn nấc, từ nhẹ đến nặng
Mỗi nấc để lại dấu vết bằng văn bản, nên dù hồ sơ có chạy hay không, bạn đều có chứng cứ cho nấc tiếp theo.
- Nấc một — văn bản đề nghị gửi chấp hành viên: nêu số hồ sơ, tóm tắt các mốc đã qua, đề nghị một việc cụ thể (xác minh tài sản đã nêu, ra quyết định áp dụng biện pháp, trả lời về tiến độ) và đề nghị trả lời bằng văn bản. Nộp có ký nhận.
- Nấc hai — gặp lãnh đạo cơ quan thi hành án vào lịch tiếp công dân: mang theo bản sao văn bản đề nghị đã nộp và tóm tắt một trang. Mục tiêu là để lãnh đạo biết hồ sơ đang bị đứng và giao việc cụ thể. Xin ghi nội dung buổi tiếp vào biên bản hoặc sổ tiếp công dân.
- Nấc ba — khiếu nại hành vi không thực hiện nhiệm vụ của chấp hành viên: khi đã quá thời hạn luật định cho một bước mà không có văn bản nào. Đơn chỉ ra việc phải làm, thời hạn phải làm, và việc không làm, kèm các văn bản đề nghị ở nấc một.
- Nấc bốn — gửi đơn đề nghị viện kiểm sát cùng cấp kiểm sát việc thi hành án: viện kiểm sát có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án kiểm tra, báo cáo, và kiến nghị khắc phục vi phạm. Kèm toàn bộ dấu vết của ba nấc trước.
Không nhất thiết phải đi đủ bốn nấc theo thứ tự nếu tình huống cấp bách, ví dụ con nợ đang rao bán tài sản. Khi đó, bạn có thể gửi đề nghị áp dụng biện pháp bảo đảm ngay và đồng thời báo lãnh đạo cơ quan trong cùng ngày.
Viết văn bản đề nghị ở nấc một sao cho có tác dụng
Văn bản đề nghị tốt có ba phần ngắn. Phần đầu nêu bạn là ai trong hồ sơ, số quyết định thi hành án. Phần giữa là các mốc thời gian, mỗi mốc một dòng: ngày nộp đơn yêu cầu, ngày có quyết định thi hành án, ngày bạn cung cấp thông tin tài sản, ngày làm việc gần nhất. Phần cuối là một đến ba đề nghị cụ thể, kèm đề nghị trả lời bằng văn bản.
Văn bản không cần lời lẽ gay gắt. Lời lẽ bình tĩnh, có mốc thời gian chính xác thực ra gây áp lực hơn, vì ai đọc cũng thấy khoảng trống giữa các mốc. Ví dụ giả định: "Ngày 05 tháng 3, người được thi hành án đã cung cấp thông tin người phải thi hành có một chiếc xe ô tô, kèm biển số. Đến nay đã bốn tháng, người được thi hành án chưa nhận được văn bản nào về việc xác minh chiếc xe này." Một câu như vậy không có tính từ nào, chỉ có ngày tháng và sự việc, nhưng người đọc tự thấy vấn đề.
Giữ bản sao có chữ ký nhận. Nếu cơ quan có thời hạn trả lời mà không trả lời, chính khoảng im lặng đó là chứng cứ cho nấc ba.
Những cách thúc dễ phản tác dụng
Sốt ruột là chính đáng, nhưng một số cách thúc làm hồ sơ chậm thêm hoặc đẩy bạn vào rủi ro pháp lý:
- Đưa tiền, quà cho chấp hành viên hoặc người tự xưng có quan hệ để "đẩy hồ sơ": đây là hành vi vi phạm pháp luật của cả người đưa, và không bảo đảm gì cho hồ sơ.
- Gửi đơn cùng lúc lên rất nhiều nơi với nội dung giống nhau: các nơi sẽ chuyển đơn về cùng một chỗ, người giải quyết mất thời gian trả lời đơn thay vì làm hồ sơ.
- Tự đến nhà con nợ đòi, giữ tài sản, đăng ảnh lên mạng xã hội: có thể bị xử lý về hành vi xâm phạm chỗ ở, danh dự, và làm phức tạp việc cưỡng chế sau này.
- Lời lẽ xúc phạm, đe doạ cán bộ trong đơn hoặc khi gặp trực tiếp: làm mất trọng tâm của khiếu nại và có thể bị xử lý.
- Ngừng theo dõi vì nản: hồ sơ không có người được thi hành thúc thường đứng lâu hơn, và bạn có thể bỏ lỡ thông báo nhận tiền hoặc thời hiệu khiếu nại.
Kiên trì bằng văn bản, đúng nấc, đúng nơi là cách duy nhất vừa hợp pháp vừa để lại chứng cứ dùng được về sau.
Nhìn từ phía chấp hành viên
Để thúc hồ sơ có hiệu quả, nên hiểu chấp hành viên làm việc trong điều kiện nào. Một chấp hành viên thường giữ cùng lúc rất nhiều hồ sơ, từ khoản án phí vài trăm nghìn đến việc kê biên nhà xưởng. Mỗi hồ sơ cần xác minh tại nhiều nơi, gửi văn bản cho ngân hàng, cơ quan đăng ký đất đai, đơn vị quản lý phương tiện, và chờ trả lời. Hồ sơ có người được thi hành cung cấp thông tin rõ ràng, có mốc, thường được ưu tiên tự nhiên vì làm được ngay.
Chấp hành viên cũng chịu trách nhiệm cá nhân nếu áp dụng biện pháp sai, chẳng hạn kê biên nhầm tài sản của người thứ ba. Vì vậy với thông tin mơ hồ như "nghe nói con nợ có đất ở quê", họ sẽ thận trọng và mất thời gian xác minh trước khi làm. Thông tin càng cụ thể, như số thửa, địa chỉ, biển số, tên công ty, thì rủi ro cho họ càng thấp và việc càng nhanh.
Hiểu điều này không phải để bào chữa cho việc chậm, mà để bạn đầu tư công sức vào chỗ có tác dụng nhất: biến hồ sơ của mình thành hồ sơ dễ làm. Khi đã làm hết phần mình mà hồ sơ vẫn đứng, các nấc khiếu nại và kiểm sát mới thật sự có sức nặng.
Khi chậm trễ đã gây thiệt hại
Có những trường hợp chậm trễ không chỉ làm bạn chờ lâu mà làm mất luôn khả năng thu tiền: con nợ bán tài sản sau khi bạn đã báo, tiền trong tài khoản bị rút hết trong khoảng thời gian lẽ ra đã phải phong toả. Nếu cơ quan có thẩm quyền xác định chấp hành viên có lỗi trong việc không áp dụng biện pháp kịp thời, bạn có thể có căn cứ yêu cầu bồi thường theo pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
Con đường này không dễ: cần văn bản xác định hành vi trái pháp luật, cần chứng minh thiệt hại và mối liên hệ giữa hành vi với thiệt hại. Vì vậy mọi văn bản đề nghị ở các nấc trên, có ngày tháng và chữ ký nhận, là nền móng. Không có chúng, rất khó chứng minh chấp hành viên đã được báo mà không làm.
Song song với yêu cầu bồi thường, hồ sơ thi hành án vẫn tiếp tục: bạn vẫn có quyền đề nghị xác minh tài sản mới, và con nợ vẫn phải thi hành bản án. Bồi thường của Nhà nước không thay thế nghĩa vụ của người phải thi hành.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì được coi là chậm?
Mỗi bước có thời hạn riêng trong pháp luật thi hành án dân sự, như ra quyết định thi hành án, xác minh, áp dụng biện pháp. Đối chiếu thời hạn hiện hành cho bước hồ sơ đang đứng; quá hạn mà không có văn bản nêu lý do là căn cứ để đề nghị và khiếu nại.
Có xin xem hồ sơ thi hành án của mình được không?
Đương sự có quyền được thông báo về việc thi hành án và có thể đề nghị được biết các văn bản trong hồ sơ liên quan đến quyền lợi của mình. Gửi đề nghị bằng văn bản, nêu rõ tài liệu muốn xem hoặc sao chụp.
Chấp hành viên nghỉ việc, chuyển công tác thì hồ sơ của mình đi đâu?
Hồ sơ được giao cho chấp hành viên khác trong cơ quan. Bạn nên hỏi bằng văn bản tên chấp hành viên mới và đề nghị họ xác nhận đã nhận đủ các văn bản bạn đã nộp trước đó, nhất là thông tin tài sản.
Gặp lãnh đạo cơ quan thi hành án bằng cách nào?
Cơ quan thi hành án có lịch tiếp công dân định kỳ và niêm yết tại trụ sở. Đăng ký theo lịch, mang theo giấy tờ tuỳ thân, bản sao các văn bản đã nộp và tóm tắt ngắn. Nêu một đến hai việc cụ thể muốn được giải quyết.
Con nợ nói đã lo được cho hồ sơ đứng im, có nên tin không?
Không nên suy đoán từ lời nói của bên kia. Nếu có chứng cứ về việc ai đó tác động trái pháp luật vào hồ sơ, hãy làm đơn tố cáo với chứng cứ cụ thể. Nếu không có chứng cứ, tiếp tục thúc hồ sơ theo các nấc bằng văn bản.