Bạn có thể đề nghị thủ trưởng cơ quan thi hành án thay chấp hành viên phụ trách hồ sơ khi có căn cứ cho thấy người đó không được hoặc không thể tiếp tục thi hành một cách khách quan: chấp hành viên hoặc người thân thích của họ có quyền lợi liên quan đến việc thi hành án, có quan hệ với một bên khiến việc thi hành không bảo đảm vô tư, hoặc vì lý do khách quan như ốm đau, chuyển công tác mà không thể tiếp tục. Người quyết định phân công và thay chấp hành viên là thủ trưởng cơ quan thi hành án.
Thay chấp hành viên là một đề nghị riêng, khác với khiếu nại một quyết định cụ thể. Đề nghị này chỉ có sức nặng khi bạn đưa ra được căn cứ, không phải cảm giác. Bài giúp bạn phân biệt hai thứ đó, chuẩn bị đề nghị cho có căn cứ, và lường trước điều gì xảy ra với hồ sơ khi chấp hành viên được thay.
Những trường hợp có căn cứ để đề nghị thay
Pháp luật thi hành án dân sự đặt ra những việc chấp hành viên không được làm, trong đó có việc tham gia thi hành án liên quan đến quyền lợi của chính họ hoặc của người thân thích. Từ nguyên tắc đó, các căn cứ hay gặp là:
- Chấp hành viên là vợ, chồng, cha mẹ, con, anh chị em ruột hoặc người thân thích khác của người được thi hành hoặc người phải thi hành, hay của vợ, chồng họ. Phạm vi người thân thích bạn đối chiếu trong văn bản hiện hành.
- Chấp hành viên có quyền lợi kinh tế liên quan tới hồ sơ: là chủ nợ khác của người phải thi hành, có quan hệ làm ăn, đang mua bán tài sản với một bên.
- Có chứng cứ cụ thể cho thấy chấp hành viên đã tiếp xúc riêng với một bên ngoài quy trình theo cách ảnh hưởng tới hồ sơ, ví dụ báo trước cho con nợ về việc phong toả tài khoản.
- Chấp hành viên đã từng tham gia với tư cách khác trong chính vụ việc đó, như làm người làm chứng, người đại diện cho một bên trước khi vào ngành.
- Chấp hành viên ốm dài ngày, nghỉ việc, chuyển công tác, bị tạm đình chỉ công tác, khiến hồ sơ không có người theo.
Hai trường hợp đầu là căn cứ mạnh nhất vì kiểm chứng được bằng giấy tờ hộ tịch, đăng ký kinh doanh, hợp đồng. Trường hợp thứ ba cần chứng cứ rõ ràng; nếu có dấu hiệu vi phạm pháp luật, nên kết hợp với đơn tố cáo riêng.
Cảm giác không hợp và căn cứ: khác nhau thế nào
Nhiều đề nghị thay chấp hành viên bị bác vì người đề nghị chỉ nêu ấn tượng. Bảng dưới giúp bạn tự kiểm đề nghị của mình trước khi nộp.
| Điều bạn thấy | Thường được coi là | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Chấp hành viên nói chuyện cộc, khó gặp | Chưa phải căn cứ thay | Phản ánh với lãnh đạo; nếu ảnh hưởng tới quyền lợi thì khiếu nại hành vi cụ thể |
| Hồ sơ chậm nhiều tháng | Chưa phải căn cứ thay, trừ khi kèm dấu hiệu khác | Thúc bằng văn bản, khiếu nại hành vi không thực hiện |
| Chấp hành viên ra quyết định bất lợi cho bạn | Không phải căn cứ thay | Khiếu nại chính quyết định đó |
| Chấp hành viên là anh họ của bên kia, có giấy tờ chứng minh | Căn cứ rõ | Đề nghị thay, kèm giấy tờ |
| Bên kia biết trước ngày kê biên và kịp chuyển tài sản đi, có dấu vết thời gian | Có thể là căn cứ, cần xác minh | Đề nghị thay kèm tố cáo, nộp chứng cứ thời gian |
| Chấp hành viên nghỉ ốm dài ngày, không ai nhận hồ sơ | Căn cứ khách quan | Đề nghị phân công người khác tiếp nhận |
Nếu đề nghị của bạn chỉ rơi vào ba dòng đầu, công cụ phù hợp hơn là khiếu nại hoặc thúc hồ sơ. Đề nghị thay người mà thiếu căn cứ dễ bị bác, và có thể làm việc phối hợp với chính chấp hành viên đó khó hơn.
Gửi đề nghị cho ai và viết những gì
Đề nghị gửi thủ trưởng cơ quan thi hành án nơi chấp hành viên đang làm việc, vì đây là người phân công hồ sơ. Nếu người bạn muốn đề nghị thay lại chính là thủ trưởng, hoặc thủ trưởng đã trực tiếp tham gia hồ sơ theo cách bạn cho là không khách quan, gửi lên cơ quan thi hành án cấp trên.
Nội dung đề nghị nên gọn: bạn là ai trong hồ sơ, số quyết định thi hành án, tên chấp hành viên đang phụ trách, căn cứ đề nghị thay, chứng cứ kèm theo, và yêu cầu phân công chấp hành viên khác. Nếu căn cứ là quan hệ thân thích, kèm giấy tờ cho thấy quan hệ đó, ví dụ bản sao giấy khai sinh, thông tin cư trú mà bạn có được một cách hợp pháp. Nếu căn cứ là hành vi, mô tả ngày giờ, sự việc và chứng cứ.
Nên nêu thêm đề nghị tạm thời: trong thời gian xem xét, đề nghị chấp hành viên đang phụ trách không tiến hành các bước có thể gây hậu quả khó khắc phục như tổ chức cưỡng chế, chi trả tiền. Thủ trưởng có thể chấp nhận hoặc không, nhưng việc bạn nêu rõ rủi ro giúp họ cân nhắc.
Điều gì xảy ra sau khi đề nghị
Quy trình xử lý đề nghị thay chấp hành viên mang tính nội bộ của cơ quan thi hành án nhiều hơn khiếu nại, nhưng thường đi theo các bước:
- Thủ trưởng tiếp nhận đề nghị, xem căn cứ và chứng cứ kèm theo; có thể làm việc với chấp hành viên bị đề nghị thay để nghe giải trình.
- Nếu thấy có căn cứ, thủ trưởng ra văn bản phân công chấp hành viên khác tiếp nhận hồ sơ. Chấp hành viên cũ bàn giao toàn bộ hồ sơ và tình trạng các việc đang làm.
- Nếu thấy không có căn cứ, thủ trưởng trả lời không chấp nhận. Văn bản trả lời nên có lý do; nếu không có, bạn có thể đề nghị nêu rõ.
- Không đồng ý với việc từ chối, bạn có thể khiếu nại lên cấp trên, hoặc nếu có dấu hiệu vi phạm, gửi tố cáo và đề nghị viện kiểm sát xem xét.
- Sau khi có chấp hành viên mới, gửi văn bản đề nghị chấp hành viên mới xác nhận đã nhận đủ các tài liệu, thông tin tài sản bạn đã cung cấp trước đó.
Bước cuối hay bị bỏ qua. Khi hồ sơ đổi người, những thông tin bạn từng nói miệng với chấp hành viên cũ có thể không được ghi lại. Gửi lại bằng văn bản là cách chắc chắn nhất để không phải bắt đầu từ đầu.
Cân nhắc trước khi đề nghị
Hồ sơ có thể chậm thêm một nhịp. Chấp hành viên mới cần thời gian đọc hồ sơ, làm quen với tài sản, có khi phải xác minh lại. Nếu hồ sơ đang ở giai đoạn gấp như sắp đấu giá, hãy cân nhắc liệu thay người có làm lỡ việc hơn là sửa được việc.
Bên kia cũng có quyền đề nghị. Người phải thi hành có thể đề nghị thay chấp hành viên nếu cho rằng chấp hành viên thiên về phía người được thi hành. Quy tắc áp dụng như nhau cho hai phía; căn cứ phải rõ ràng như nhau.
Đề nghị thay không thay cho khiếu nại. Nếu đã có quyết định sai, đề nghị thay người không tự động huỷ quyết định đó. Bạn vẫn phải khiếu nại quyết định trong thời hiệu.
Giữ giọng điềm tĩnh. Đề nghị có căn cứ, viết bình tĩnh được xem xét nghiêm túc hơn một đề nghị đầy cáo buộc. Cáo buộc không có chứng cứ có thể làm bạn gặp rủi ro về danh dự, uy tín của người khác.
Ví dụ giả định: một đề nghị thay có căn cứ
Ông K. ở Lâm Đồng được thi hành một khoản tiền theo bản án tranh chấp hợp đồng mua bán cà phê. Trong buổi làm việc xác minh tại thôn, ông nghe người dân gọi chấp hành viên phụ trách hồ sơ là cháu ruột của bà vợ người phải thi hành. Ông không làm ầm lên tại chỗ, mà về nhờ người thân hỏi lại và xin được bản sao một số giấy tờ hộ tịch có liên quan theo đường hợp pháp.
Đề nghị của ông dài một trang rưỡi: nêu số quyết định thi hành án, tên chấp hành viên, mô tả quan hệ họ hàng mà ông biết được, kèm bản sao giấy tờ cho thấy quan hệ đó, và đề nghị phân công chấp hành viên khác. Ông thêm một dòng đề nghị chưa tiến hành định giá vườn cây của người phải thi hành cho đến khi có quyết định về việc thay người, vì định giá là bước quan trọng nhất của hồ sơ.
Ông không viết rằng chấp hành viên đã bao che hay nhận lợi ích gì, vì ông không có chứng cứ về điều đó. Căn cứ duy nhất là quan hệ thân thích, và đó là căn cứ đủ mạnh. Nếu quan hệ được xác nhận, việc thay người là hệ quả gần như tất yếu theo nguyên tắc tránh xung đột lợi ích.
Khi nào nên có người làm nghề đi cùng
Đề nghị thay chấp hành viên vì lý do quan hệ thân thích thường đơn giản: có giấy tờ là đủ. Khó hơn là trường hợp nghi ngờ chấp hành viên không vô tư dựa trên chuỗi sự việc, khi bạn cần sắp xếp chứng cứ thành một câu chuyện có ngày giờ, phân biệt được đâu là trùng hợp và đâu là dấu hiệu, và cân nhắc có nên kèm tố cáo hay không.
Hồ sơ giá trị lớn, nhiều bên, hoặc đã có dấu hiệu tài sản bị tẩu tán sau khi thông tin lọt ra ngoài là lúc nên có luật sư rà lại trước khi gửi. Nếu chưa biết có cần thuê người theo việc hay không, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được định hướng ban đầu về căn cứ và cách trình bày, rồi mới quyết định bước tiếp theo.
Dù có người hỗ trợ hay không, người ký đề nghị vẫn là bạn và bạn chịu trách nhiệm về nội dung. Đừng ký một văn bản có những cáo buộc mà bạn không tự kiểm chứng được.
Câu hỏi thường gặp
Có được chọn chấp hành viên mình muốn không?
Không. Việc phân công chấp hành viên thuộc quyền của thủ trưởng cơ quan thi hành án. Bạn chỉ có quyền đề nghị thay khi có căn cứ, còn người được phân công thay là ai do cơ quan quyết định.
Đề nghị thay chấp hành viên có thời hạn không?
Không có thời hiệu như khiếu nại một quyết định, nhưng nên gửi ngay khi phát hiện căn cứ. Để lâu, nhiều bước thi hành đã diễn ra và việc thay người không còn giúp được gì cho những bước đó.
Chấp hành viên mới có phải làm lại từ đầu không?
Thông thường không. Các quyết định, biên bản đã lập hợp lệ vẫn giữ giá trị; chấp hành viên mới tiếp tục từ tình trạng hiện tại. Chỉ những việc bị xác định sai mới phải làm lại theo kết quả giải quyết khiếu nại.
Chấp hành viên tự thấy có quan hệ với đương sự thì có phải báo không?
Theo nguyên tắc tránh xung đột lợi ích, chấp hành viên có trách nhiệm không tham gia hồ sơ liên quan đến quyền lợi của bản thân hoặc người thân thích và phải báo để thủ trưởng phân công người khác. Nếu họ không báo mà bạn phát hiện, đó là căn cứ đề nghị thay.
Đề nghị thay bị từ chối, có ảnh hưởng gì tới hồ sơ của mình không?
Về pháp lý, việc bạn đề nghị không được làm hồ sơ bị đối xử khác. Nếu sau đó bạn thấy có hành vi gây bất lợi vì đã đề nghị, hãy ghi lại và khiếu nại hành vi cụ thể, hoặc phản ánh lên cấp trên.