Trừ vào thu nhập là biện pháp cưỡng chế trong đó chấp hành viên ra quyết định yêu cầu nơi trả lương, tiền công cho người phải thi hành trích một phần thu nhập hằng tháng chuyển cho cơ quan thi hành án dân sự, cho tới khi nghĩa vụ được trả xong. Biện pháp này hợp với những khoản nợ trả dần được, với nghĩa vụ cấp dưỡng định kỳ, và với người phải thi hành không có tài sản lớn nhưng có công việc ổn định.
Có ba bên cùng dính vào một quyết định trừ lương: người được thi hành mong tiền về đều, người lao động bị trừ lo phần còn lại không đủ sống, và doanh nghiệp, cụ thể là kế toán, bỗng nhiên phải làm thêm một việc không liên quan gì đến hoạt động kinh doanh. Bài đi lần lượt qua câu hỏi của từng bên, nguyên lý của luật thi hành án dân sự, và các tình huống hay vướng như nhân viên nghỉ việc, lương trả tiền mặt hay công ty chậm trừ.
Khi nào chấp hành viên chọn trừ vào lương
Trừ vào thu nhập thường được dùng trong ba nhóm tình huống. Nhóm đầu là khi hai bên đã thoả thuận trả dần và chọn cách trừ lương cho chắc. Nhóm thứ hai là nghĩa vụ thi hành định kỳ, điển hình là cấp dưỡng nuôi con hằng tháng; trừ thẳng từ lương giúp người nuôi con không phải đi đòi từng kỳ. Nhóm thứ ba là khi xác minh thấy người phải thi hành không có tài sản đủ để kê biên, hoặc tài sản có nhưng giá trị nhỏ, trong khi họ có thu nhập đều.
Không phải khoản nào gọi là thu nhập cũng trừ được. Luật thi hành án dân sự lâu nay liệt kê tiền lương, tiền công, lương hưu, trợ cấp mất sức lao động và các thu nhập hợp pháp khác. Với thu nhập từ kinh doanh, cách làm là thu tiền từ hoạt động kinh doanh, có bài riêng trong danh mục này. Một số khoản mang tính chính sách xã hội thường không thuộc diện bị trừ; danh sách cụ thể bạn đối chiếu văn bản hiện hành.
Với người được thi hành, trừ lương có ưu điểm là chắc và ít tốn kém, nhưng nhược điểm là chậm nếu nghĩa vụ lớn. Một khoản nợ vài trăm triệu trừ từ một mức lương trung bình có thể mất nhiều năm. Vì vậy chấp hành viên thường kết hợp: trừ lương song song với việc tiếp tục xác minh tài sản khác, và khi phát hiện tài sản thì áp dụng thêm biện pháp phù hợp.
Mức trừ hằng tháng có giới hạn
Luật đặt trần cho mỗi lần trừ để người phải thi hành còn tiền sinh sống. Theo Luật Thi hành án dân sự năm 2008 đã sửa đổi năm 2014, mức khấu trừ tiền lương, tiền công, lương hưu, trợ cấp mất sức lao động không quá ba mươi phần trăm tổng số tiền được nhận hằng tháng, trừ trường hợp đương sự có thoả thuận khác. Khi đọc quyết định của mình, bạn nên kiểm tra mức trừ được ghi và đối chiếu với văn bản đang có hiệu lực, vì luật mới có thể điều chỉnh cách tính.
Cấp dưỡng là ngoại lệ đáng chú ý. Mức trừ cho cấp dưỡng căn cứ vào bản án hoặc quyết định của toà đã tuyên về mức cấp dưỡng, nên có thể khác với trần chung. Lý do là cấp dưỡng gắn với nhu cầu sống còn của người được cấp dưỡng, thường là trẻ nhỏ, và toà án khi tuyên đã cân nhắc thu nhập của người có nghĩa vụ.
Tổng số tiền được nhận hằng tháng là con số nào cũng là chỗ dễ hiểu lầm. Các khoản như phụ cấp, thưởng định kỳ có được tính vào hay không, đã trừ bảo hiểm và thuế chưa, là những chi tiết kế toán nên hỏi lại chấp hành viên bằng văn bản nếu quyết định không ghi rõ. Hỏi trước rẻ hơn nhiều so với trừ sai rồi phải hoàn lại hoặc bù vào.
Việc của doanh nghiệp khi nhận quyết định trừ lương
Với phòng nhân sự và kế toán, quyết định của chấp hành viên là văn bản bắt buộc thực hiện. Các bước nên làm:
- Ghi nhận ngày nhận quyết định, người nhận, và lưu bản gốc vào hồ sơ riêng, không để lẫn với hồ sơ lương chung.
- Kiểm tra thông tin: họ tên, ngày sinh, số định danh của người lao động khớp với hồ sơ nhân sự; số tiền phải thi hành; mức hoặc tỉ lệ trừ hằng tháng; tài khoản nhận của cơ quan thi hành án.
- Báo cho người lao động biết về quyết định một cách kín đáo, không công bố trong nhóm làm việc hay bảng tin, vì đây là thông tin cá nhân.
- Từ kỳ lương gần nhất, trích đúng số tiền và chuyển vào tài khoản cơ quan thi hành án theo hướng dẫn, ghi nội dung chuyển khoản đủ để đối chiếu.
- Lập bảng theo dõi số đã trừ, số còn lại; gửi chứng từ chuyển tiền cho cơ quan thi hành án theo yêu cầu.
- Khi người lao động nghỉ việc, chuyển công tác hoặc tạm hoãn hợp đồng, thông báo ngay cho cơ quan thi hành án bằng văn bản, kèm số tiền đã trừ đến thời điểm đó.
Doanh nghiệp không có quyền tự giảm, tự hoãn hay tự ngừng trừ chỉ vì nhân viên xin. Nếu người lao động có lý do chính đáng, họ phải làm việc với chấp hành viên; khi có văn bản điều chỉnh, kế toán mới thay đổi cách trừ.
Những tình huống hay vướng
Lương trả bằng tiền mặt. Cách trả lương không làm thay đổi nghĩa vụ. Doanh nghiệp vẫn phải trích phần theo quyết định trước khi trả cho người lao động. Nếu doanh nghiệp cố tình trả đủ để giúp nhân viên né, doanh nghiệp có thể phải chịu trách nhiệm về khoản lẽ ra phải trừ.
Người lao động nghỉ việc ngay sau khi có quyết định. Doanh nghiệp báo cho cơ quan thi hành án; chấp hành viên xác minh nơi làm việc mới và gửi quyết định tới đó. Người được thi hành nếu biết nơi làm mới thì nên báo ngay để tránh hồ sơ đứng lại vài tháng.
Nhiều quyết định cùng nhắm vào một người. Khi một người phải thi hành nhiều bản án, việc phân chia số tiền thu được giữa những người được thi hành theo thứ tự luật định là việc của cơ quan thi hành án. Doanh nghiệp chỉ trích theo các quyết định nhận được và hỏi lại chấp hành viên nếu tổng mức trừ có vẻ vượt trần.
Người lao động làm qua công ty cung ứng hoặc làm hợp đồng dịch vụ. Nơi trả tiền mới là nơi nhận quyết định. Với hợp đồng dịch vụ, khoản thù lao vẫn là thu nhập hợp pháp có thể bị trừ, nhưng cách tính có thể khác tiền lương, nên cần đọc kỹ quyết định.
Doanh nghiệp đang nợ lương hoặc tạm ngừng hoạt động. Không có lương thì không có gì để trừ. Doanh nghiệp nên báo tình trạng thực tế cho cơ quan thi hành án bằng văn bản, thay vì im lặng để người được thi hành nghĩ là công ty cố tình không làm. Khi trả lại lương, kể cả khoản trả bù cho những tháng nợ trước đó, việc trích theo quyết định áp dụng như bình thường. Chấp hành viên nhờ thông tin này mà cân nhắc thêm biện pháp khác cho hồ sơ.
Thưởng cuối năm, tiền làm thêm giờ. Đây là những khoản dễ gây tranh cãi nhất giữa kế toán và người lao động. Có được tính vào tổng thu nhập để trừ theo tỉ lệ hay không phụ thuộc vào cách quyết định ghi và quy định hiện hành. Khi chưa rõ, kế toán hỏi lại bằng văn bản và giữ câu trả lời trong hồ sơ, để sau này không ai trách ai.
Người bị trừ lương có bị kỷ luật hay đuổi việc không
Việc một người đang phải thi hành án dân sự, ví dụ vì nợ tiền, nợ cấp dưỡng, tự nó không phải là căn cứ để doanh nghiệp kỷ luật hay chấm dứt hợp đồng lao động. Căn cứ kỷ luật và sa thải được quy định trong pháp luật lao động và nội quy hợp pháp của doanh nghiệp, gắn với hành vi trong công việc. Một quyết định trừ lương chỉ làm phát sinh thêm nghĩa vụ hành chính cho kế toán, không biến người lao động thành người vi phạm kỷ luật.
Tuy vậy, cũng cần nói thẳng một điều để cân bằng: nếu người lao động nhờ doanh nghiệp làm giả bảng lương thấp đi, chia lương thành nhiều khoản ngoài sổ, hay trả qua tài khoản người khác để né việc trừ, thì cả hai bên đều đang đi vào vùng vi phạm. Người phải thi hành cố tình làm vậy có thể bị xử lý, và khi đủ yếu tố có thể liên quan đến tội không chấp hành án theo Bộ luật Hình sự.
Lối ra hợp pháp cho người thấy phần lương còn lại không đủ sống là làm việc trực tiếp với chấp hành viên và người được thi hành. Bạn có thể đề nghị điều chỉnh mức trừ kèm chứng minh hoàn cảnh, hoặc thoả thuận với người được thi hành một lịch trả khác. Một thoả thuận được lập có chấp hành viên chứng kiến thường bền hơn so với việc âm thầm né tránh.
Lời khuyên cho người được thi hành
Nếu bạn là người chờ tiền từ một quyết định trừ lương, vài việc giúp tiền về đều đặn hơn:
- Cung cấp tên và địa chỉ nơi làm việc của người phải thi hành càng chính xác càng tốt khi nộp đơn hoặc khi phát hiện thông tin mới.
- Theo dõi định kỳ bằng cách hỏi cơ quan thi hành án về số tiền đã nhận, thay vì chờ đến khi nghĩ là đáng lẽ đã xong.
- Khi thấy một vài tháng liền không có tiền, hỏi ngay xem người phải thi hành có nghỉ việc không, để chấp hành viên xác minh nơi làm mới.
- Không tự liên hệ công ty của người phải thi hành để đòi tiền hay kể chuyện nợ; công ty chỉ làm việc với cơ quan thi hành án, và làm vậy có thể ảnh hưởng tới danh dự của người khác.
- Nếu nghĩa vụ lớn mà trừ lương quá chậm, đề nghị chấp hành viên tiếp tục xác minh tài sản khác song song.
Trừ lương là con đường dài nhưng ổn định. Đi kèm sự theo dõi đều đặn, nó thường mang lại kết quả tốt hơn những cách đòi nợ nóng vội.
Câu hỏi thường gặp
Công ty có quyền từ chối trừ lương theo quyết định của chấp hành viên không?
Không. Nơi trả thu nhập cho người phải thi hành có nghĩa vụ thực hiện quyết định trừ vào thu nhập của chấp hành viên. Nếu thông tin trong quyết định có điểm chưa khớp với hồ sơ nhân sự, doanh nghiệp nên gửi văn bản hỏi lại thay vì bỏ qua không làm.
Mỗi tháng bị trừ tối đa bao nhiêu phần lương?
Luật thi hành án dân sự đặt trần phần trăm cho mỗi lần trừ; theo luật năm 2008 đã sửa đổi năm 2014 là không quá ba mươi phần trăm tổng thu nhập tháng, trừ khi có thoả thuận khác hoặc trường hợp cấp dưỡng. Bạn nên đối chiếu văn bản hiện hành và mức ghi trong quyết định của mình.
Nghỉ việc thì có hết bị trừ lương không?
Không. Nghĩa vụ vẫn còn nguyên; chỉ là nơi trừ thay đổi. Doanh nghiệp cũ phải báo cho cơ quan thi hành án, chấp hành viên xác minh nơi làm mới và gửi quyết định tới đó, hoặc áp dụng biện pháp khác nếu bạn có tài sản.
Cấp dưỡng nuôi con có bị giới hạn ba mươi phần trăm như nợ thường không?
Cấp dưỡng có cách tính riêng, căn cứ vào mức cấp dưỡng toà đã tuyên trong bản án hoặc quyết định. Vì vậy số tiền trừ hằng tháng cho cấp dưỡng có thể khác trần chung áp dụng với các khoản nợ thông thường. Chi tiết nên đối chiếu quyết định và văn bản hiện hành.
Bị trừ lương thi hành án thì đồng nghiệp có biết không?
Không nên biết. Đây là thông tin cá nhân; doanh nghiệp chỉ nên để người có trách nhiệm xử lý lương và nhân sự nắm, thông báo kín đáo cho người lao động. Công bố công khai có thể xâm phạm quyền riêng tư và danh dự của người lao động.
Doanh nghiệp trả đủ lương cho nhân viên dù đã nhận quyết định thì sao?
Doanh nghiệp đã nhận quyết định mà không trích theo yêu cầu có thể phải chịu trách nhiệm về khoản lẽ ra phải chuyển cho cơ quan thi hành án, và có thể bị xử lý theo quy định. Vì vậy kế toán nên thực hiện ngay từ kỳ lương gần nhất và lưu chứng từ đầy đủ.