Người phải thi hành án có quyền nhận lại tài sản đã kê biên nếu nộp đủ tiền thi hành án và thanh toán các chi phí thực tế, hợp lý đã phát sinh từ việc cưỡng chế, tổ chức bán đấu giá, trước hạn chót mà luật thi hành án quy định là một ngày làm việc trước khi mở phiên đấu giá; đồng thời phải hoàn trả phí tổn thực tế, hợp lý cho người đã đăng ký mua tài sản. Đây là nguyên tắc đã ổn định nhiều năm; bạn vẫn nên đối chiếu bản luật hiện hành vì luật thi hành án đang được sửa đổi.
Rất nhiều gia đình không biết quyền này, hoặc biết quá muộn. Có nhà gom đủ tiền đúng buổi sáng diễn ra phiên đấu giá, mang đến thì đã quá hạn. Có nhà nộp đủ khoản nợ trong bản án nhưng quên chi phí cưỡng chế, phí định giá, nên tài sản vẫn chưa được gỡ. Bài đi qua từng khoản phải nộp, cách tính hạn chót, và những việc nên làm để không trượt mốc này. Góc nhìn ở đây là của người phải thi hành án; góc của người mua tài sản đấu giá có bài ở site khác.
Vì sao luật cho người phải thi hành án quyền này
Mục đích của thi hành án là để người được thi hành án nhận đủ khoản mà bản án tuyên, không phải là để tước tài sản của người phải thi hành án. Kê biên và đấu giá chỉ là công cụ khi người phải thi hành án không tự trả. Vì vậy chừng nào họ còn trả được đủ, dù muộn, thì không có lý do gì để bán tài sản của họ cho người khác.
Đổi lại, quyền này có hai giới hạn. Thứ nhất là thời điểm: quá gần phiên đấu giá thì sẽ ảnh hưởng quyền của những người đã bỏ công đăng ký, nộp tiền đặt trước, đi xem tài sản; vì vậy luật đặt một hạn chót trước khi mở phiên. Thứ hai là chi phí: những gì Nhà nước và người đăng ký mua đã bỏ ra vì việc người phải thi hành án không tự nguyện trả thì người đó phải gánh, không thể chỉ nộp đúng số tiền ghi trong bản án.
Hiểu được hai giới hạn này, người phải thi hành án sẽ thấy càng nộp sớm càng đỡ tốn. Nộp ngay sau kê biên thì chỉ chịu chi phí kê biên; nộp sau định giá thì thêm phí định giá; nộp khi đã có người đăng ký mua thì thêm phí tổn cho họ.
Các khoản phải nộp để nhận lại tài sản
Bảng dưới liệt kê các khoản theo nguyên tắc chung. Số tiền cụ thể của từng khoản do cơ quan thi hành án tính theo hồ sơ; bạn đề nghị chấp hành viên cung cấp bảng kê bằng văn bản.
| Khoản | Gồm những gì | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tiền phải thi hành theo bản án | Nợ gốc, tiền bồi thường hoặc khoản khác theo bản án, quyết định | Trừ đi phần đã thi hành trước đó, nếu có |
| Lãi chậm thi hành án (nếu bản án có tuyên hoặc luật quy định) | Tính từ thời điểm luật định đến khi nộp | Càng để lâu khoản này càng lớn; hỏi rõ cách tính |
| Chi phí cưỡng chế đã phát sinh | Chi phí tổ chức kê biên, bảo quản, vận chuyển tài sản, chi phí thuê người làm chứng, bảo vệ nếu có | Chỉ những chi phí thực tế, hợp lý đã phát sinh |
| Chi phí định giá | Phí thuê tổ chức thẩm định giá, kể cả định giá lại nếu có | Phí định giá lại theo yêu cầu của bên nào thì bên đó chịu |
| Chi phí tổ chức đấu giá đã phát sinh | Chi phí niêm yết, thông báo, các khoản theo hợp đồng dịch vụ đấu giá đã thực hiện | Thoả thuận cụ thể theo hợp đồng và quy định |
| Phí tổn cho người đăng ký mua | Chi phí thực tế, hợp lý người đăng ký mua đã bỏ ra như tiền mua hồ sơ, đi xem tài sản | Do các bên thoả thuận; không thoả thuận được thì yêu cầu toà giải quyết |
Khoản cuối cùng là khoản nhiều người bất ngờ nhất. Luật giao cho người phải thi hành án và người đăng ký mua tự thoả thuận mức phí tổn; nếu không thoả thuận được, các bên có thể yêu cầu toà án giải quyết. Việc tranh chấp về khoản phí tổn này không làm mất quyền nhận lại tài sản nếu các khoản chính đã nộp đủ đúng hạn, nhưng bạn nên hỏi chấp hành viên cách xử lý trong hồ sơ cụ thể.
Tính hạn chót cho đúng
Mốc là ngày mở phiên, không phải ngày niêm yết. Hạn chót được tính lùi từ ngày mở cuộc đấu giá ghi trong thông báo. Hãy lấy đúng ngày, giờ ghi trong thông báo của tổ chức đấu giá, không dựa vào lời kể.
Ngày làm việc, không phải ngày lịch. Quy định lâu nay dùng đơn vị ngày làm việc. Nếu phiên mở vào thứ Hai thì một ngày làm việc trước đó là thứ Sáu tuần trước, không phải Chủ nhật. Gặp ngày lễ, mốc còn lùi xa hơn.
Nộp ở đâu. Tiền nộp vào cơ quan thi hành án đang thụ lý hồ sơ, bằng tiền mặt tại trụ sở hoặc chuyển khoản vào tài khoản của cơ quan đó, theo hướng dẫn của chấp hành viên. Chuyển khoản cần tính thời gian tiền về tài khoản.
Giữ chứng từ. Biên lai, giấy nộp tiền, xác nhận chuyển khoản là căn cứ để chấp hành viên ra quyết định giải toả kê biên và thông báo cho tổ chức đấu giá dừng phiên. Hãy mang bản sao tới gặp chấp hành viên ngay.
Đừng chờ phút cuối. Các khoản chi phí cần được tính chính xác, có khi phải chờ tổ chức đấu giá báo chi phí đã phát sinh. Hãy xin bảng kê từ sớm, để còn thời gian bổ sung nếu thiếu.
Trình tự gom tiền và nộp để nhận lại tài sản
Gia đình đang muốn giữ lại căn nhà hoặc tài sản đã kê biên có thể làm theo thứ tự sau:
- Gặp chấp hành viên phụ trách, đề nghị bằng văn bản cung cấp tổng số tiền phải nộp để nhận lại tài sản, chia theo từng khoản, tính tới một ngày cụ thể.
- Xác định hạn chót theo ngày mở phiên trong thông báo đấu giá; ghi lại và trừ thêm vài ngày dự phòng.
- Huy động nguồn tiền hợp pháp: tiền tiết kiệm, vay người thân, vay ngân hàng nếu có tài sản khác không bị kê biên để bảo đảm; ghi lại giấy tờ vay mượn rõ ràng.
- Nộp tiền theo hướng dẫn, lấy biên lai hoặc xác nhận; nếu chuyển khoản, ghi rõ nội dung là nộp tiền thi hành án theo quyết định số mấy, của ai.
- Nộp bản sao chứng từ cho chấp hành viên, đề nghị ra quyết định giải toả kê biên và thông báo cho tổ chức đấu giá.
- Thoả thuận với người đã đăng ký mua về phí tổn; nếu không thống nhất, ghi nhận lại và hỏi chấp hành viên về hướng yêu cầu toà giải quyết.
- Sau khi có quyết định giải toả, kiểm tra cơ quan đăng ký đất đai hoặc cơ quan đăng ký xe đã xoá tình trạng ngăn chặn chưa.
Những trường hợp không nhận lại được, và cách phòng
Trường hợp phổ biến nhất là nộp thiếu. Gia đình nộp đủ số tiền ghi trong bản án nhưng không tính lãi chậm thi hành, chi phí cưỡng chế, phí định giá. Chấp hành viên không thể giải toả khi các khoản chưa đủ, và nếu đã sát hạn chót thì không còn thời gian bổ sung. Cách phòng duy nhất là xin bảng kê bằng văn bản và nộp dư một khoản dự phòng nếu chưa chắc; phần thừa sẽ được hoàn lại.
Trường hợp thứ hai là trễ hạn. Đến đúng sáng ngày đấu giá mới mang tiền tới thì đã quá mốc một ngày làm việc. Lúc đó phiên vẫn tiến hành; nếu có người trúng, tài sản thuộc về người trúng. Người phải thi hành án chỉ còn nhận phần tiền thừa sau khi trừ các khoản, nếu có.
Trường hợp thứ ba là có nhiều hồ sơ thi hành án cùng đối với một người. Nộp đủ cho hồ sơ này nhưng tài sản còn bị kê biên để bảo đảm cho hồ sơ khác thì chưa nhận lại được. Người phải thi hành án nên hỏi chấp hành viên tài sản đang bảo đảm cho những nghĩa vụ nào, tổng cộng bao nhiêu.
Cuối cùng, nguồn tiền phải hợp pháp. Vay nặng lãi để chuộc tài sản có thể giúp qua được một mốc nhưng đẩy gia đình vào món nợ khác nguy hiểm hơn. Nếu không đủ tiền, đôi khi thoả thuận với người được thi hành án, chẳng hạn nộp một phần lớn và xin lịch trả phần còn lại có chấp hành viên ghi nhận, là lối ra an toàn hơn.
Góc nhìn của người được thi hành án khi bên kia xin nhận lại tài sản
Với người thắng kiện, việc bên kia nộp đủ tiền để nhận lại tài sản thường là kết cục tốt nhất: nhận đủ khoản được thi hành, nhanh hơn chờ đấu giá, không phải lo phiên ế hay giảm giá. Vì vậy không có lý do để cản trở. Ngược lại, người được thi hành án có thể giúp quá trình diễn ra suôn sẻ, ví dụ cung cấp số tài khoản nhận tiền sớm, xác nhận nhanh số tiền đã nhận nếu chấp hành viên hỏi.
Đôi khi người phải thi hành án gom được phần lớn nhưng chưa đủ toàn bộ. Lúc đó họ có thể đề nghị người được thi hành án chấp nhận nhận ngay phần lớn và thoả thuận lịch trả phần còn lại, đổi lại tạm dừng đấu giá. Người được thi hành án không bắt buộc phải đồng ý, nhưng nên cân nhắc: một khoản tiền lớn nhận ngay cộng một lịch trả rõ ràng có khi tốt hơn chờ một phiên đấu giá chưa biết kết quả, nhất là khi tài sản khó bán.
Nếu đồng ý, thoả thuận phải được lập thành văn bản có chấp hành viên ghi nhận, nêu rõ số tiền đã nhận, phần còn lại, lịch trả và hệ quả nếu vi phạm, thường là tiếp tục xử lý tài sản đã kê biên. Không nên đồng ý miệng rồi để chấp hành viên tự xử lý, vì phiên đấu giá vẫn chạy theo lịch nếu không có quyết định tạm dừng.
Ví dụ giả định: kịp hạn nhờ hỏi sớm
Ông Bình ở Hà Nội là người phải thi hành án, căn nhà của ông bị kê biên và đã có thông báo đấu giá. Con gái ông, đang làm việc ở Thành phố Hồ Chí Minh, biết tin khi phiên đấu giá còn khoảng ba tuần. Chị đề nghị chấp hành viên bằng văn bản cung cấp tổng số tiền phải nộp để nhận lại nhà. Bảng kê gồm số tiền theo bản án, lãi chậm thi hành, chi phí kê biên, phí thẩm định giá và chi phí đấu giá đã phát sinh.
Gia đình gom tiền từ anh chị em, chuyển khoản vào tài khoản của cơ quan thi hành án trước hạn chót một tuần, ghi rõ nội dung. Chấp hành viên ra quyết định giải toả kê biên và thông báo cho tổ chức đấu giá dừng phiên. Có hai người đã mua hồ sơ; gia đình thoả thuận hoàn lại tiền hồ sơ và chi phí đi lại hợp lý cho họ. Căn nhà được giữ lại. Nếu chờ tới tuần cuối mới hỏi, có lẽ gia đình đã không kịp xác minh đủ các khoản.
Câu hỏi thường gặp
Hạn chót để nộp tiền nhận lại tài sản đã kê biên là khi nào?
Theo quy định lâu nay của Luật Thi hành án dân sự, người phải thi hành án phải nộp đủ trước khi mở phiên đấu giá một ngày làm việc. Hạn được tính lùi theo ngày làm việc từ ngày mở phiên ghi trong thông báo; đối chiếu bản luật hiện hành.
Chỉ nộp đủ số tiền trong bản án có được nhận lại tài sản không?
Chưa đủ. Ngoài tiền phải thi hành, người phải thi hành án còn phải thanh toán các chi phí thực tế, hợp lý đã phát sinh từ việc cưỡng chế, định giá, tổ chức bán đấu giá, lãi chậm thi hành nếu có, và hoàn trả phí tổn cho người đã đăng ký mua.
Phí tổn trả cho người đăng ký mua tính thế nào?
Là chi phí thực tế, hợp lý mà người đăng ký mua đã bỏ ra như tiền mua hồ sơ, chi phí đi xem tài sản. Mức cụ thể do các bên thoả thuận; nếu không thoả thuận được thì có thể yêu cầu toà án giải quyết.
Đến sáng ngày đấu giá mới có tiền thì còn chuộc được không?
Theo quy định lâu nay thì đã quá hạn chót một ngày làm việc trước phiên, phiên vẫn diễn ra. Nếu có người trúng, tài sản thuộc về họ; người phải thi hành án nhận phần tiền thừa sau khi trừ các khoản, nếu có.
Có nhiều hồ sơ thi hành án thì nộp đủ một hồ sơ có gỡ được kê biên không?
Chưa chắc. Nếu tài sản còn được dùng để bảo đảm cho hồ sơ khác thì vẫn chưa được giải toả. Hãy hỏi chấp hành viên tài sản đang bảo đảm cho những nghĩa vụ nào và tổng số tiền cần nộp.
Nộp dư tiền thì có được trả lại không?
Có. Nếu số tiền nộp lớn hơn tổng các khoản phải nộp, phần thừa được cơ quan thi hành án trả lại theo thủ tục. Vì vậy khi chưa chắc về chi phí, nộp dư một khoản dự phòng an toàn hơn là nộp thiếu.