Người phải thi hành án có quyền khiếu nại quyết định, hành vi của chấp hành viên khi cho rằng việc kê biên, cưỡng chế trái pháp luật, ví dụ kê biên tài sản giá trị vượt xa nghĩa vụ trong khi còn tài sản khác phù hợp, kê biên tài sản luật không cho kê biên, cưỡng chế không thông báo hợp lệ, hoặc phong toả cả khoản tiền tối thiểu để sinh hoạt. Khiếu nại không tự động dừng việc thi hành, nhưng bạn có thể đề nghị tạm dừng khi tiếp tục làm sẽ gây hậu quả khó khắc phục.
Thua kiện không có nghĩa là mất mọi quyền. Bản án buộc bạn trả một khoản nhất định, không cho phép cơ quan thi hành án làm bất cứ điều gì để thu khoản đó. Bài viết từ phía người phải thi hành nhưng giữ thẳng một nguyên tắc: khiếu nại là để buộc thi hành đúng luật, không phải để né nghĩa vụ. Một khiếu nại có căn cứ giúp bạn; một khiếu nại chỉ để kéo dài thường không giúp gì và còn làm bạn chịu thêm chi phí.
Căn cứ khiếu nại hay gặp từ phía người phải thi hành
Bảng dưới gom các căn cứ có sức nặng nhất và chứng cứ đi kèm. Các bài khác trong trang đã đi sâu từng biện pháp; ở đây tập trung vào góc khiếu nại.
| Căn cứ | Ví dụ giả định | Chứng cứ nên có |
|---|---|---|
| Kê biên vượt quá nghĩa vụ và chi phí | Nợ theo bản án vài chục triệu, chấp hành viên kê biên cả căn nhà trong khi bạn có chiếc xe và tài khoản đủ trả | Giấy tờ chứng minh tài sản khác, văn bản bạn đã đề nghị kê biên tài sản đó trước |
| Kê biên tài sản không được kê biên | Máy may duy nhất là công cụ kiếm sống của gia đình bị kê biên | Chứng cứ về nghề nghiệp, thu nhập, việc đó là công cụ lao động chính |
| Không thông báo hợp lệ trước khi kê biên, cưỡng chế | Bạn không nhận được thông báo nào, chỉ biết khi đoàn cưỡng chế đến | Chứng cứ về nơi cư trú thực tế, việc đã báo địa chỉ mới |
| Cưỡng chế ngoài thời gian luật cho phép | Tổ chức cưỡng chế vào ngày lễ hoặc ban đêm | Biên bản cưỡng chế có ghi giờ, ảnh, người làm chứng |
| Phong toả, khấu trừ khoản luật bảo vệ | Tài khoản nhận lương bị trừ toàn bộ, không còn khoản sinh hoạt tối thiểu | Sao kê tài khoản, giấy xác nhận lương |
| Tài sản kê biên có phần của người khác | Nhà là tài sản chung với vợ, chồng hoặc anh chị em | Giấy chứng nhận, giấy tờ về nguồn gốc tài sản chung |
Những căn cứ này đều cần chứng cứ cụ thể. Một khiếu nại nói chung chung rằng "kê biên như vậy là quá đáng" khó được chấp nhận; khiếu nại chỉ ra tài sản khác có thể dùng để thi hành, kèm giấy tờ, có cơ hội cao hơn nhiều.
Đề nghị tạm dừng: khi nào và viết thế nào
Trong thời gian giải quyết khiếu nại, việc thi hành nhìn chung vẫn đi tiếp. Người giải quyết khiếu nại có thể quyết định tạm dừng thi hành quyết định bị khiếu nại khi thấy tiếp tục sẽ gây hậu quả khó khắc phục. Với người phải thi hành, các tình huống điển hình là tài sản sắp được đem bán đấu giá, nhà ở sắp bị cưỡng chế giao, công cụ lao động sắp bị thu giữ khiến gia đình mất nguồn sống.
Đề nghị tạm dừng nên nằm ngay trong đơn khiếu nại, thành một mục riêng. Nêu ba ý: việc gì sắp xảy ra và vào lúc nào, vì sao sau khi xảy ra sẽ không thể sửa được, và vì sao khiếu nại của bạn có căn cứ đáng để chờ. Ví dụ giả định: phiên đấu giá căn nhà dự kiến diễn ra vào cuối tháng; nếu bán xong, việc khôi phục gần như không thể; trong khi đó bạn có chiếc xe ô tô và khoản tiền gửi đủ trả nghĩa vụ, và đã đề nghị kê biên xe từ trước.
Một cách làm thuyết phục hơn là kèm hành động thiện chí: đề nghị chấp hành viên kê biên ngay tài sản khác bạn đã chỉ ra, hoặc nộp một phần tiền để chứng minh bạn không kéo dài. Người giải quyết khiếu nại dễ chấp nhận tạm dừng khi thấy quyền lợi của người được thi hành vẫn được bảo đảm.
Ví dụ giả định: kê biên cả xưởng vì một khoản nợ nhỏ
Anh Đ. ở Phú Thọ có một xưởng mộc nhỏ, thua kiện trong một tranh chấp hợp đồng và phải trả một khoản tiền không lớn so với giá trị xưởng. Hết thời hạn tự nguyện, anh chưa trả được vì đang chờ khách thanh toán một đơn hàng. Chấp hành viên ra quyết định kê biên toàn bộ máy móc trong xưởng, trong đó có hai máy cưa là công cụ chính để anh và ba thợ làm việc hằng ngày.
Anh không chống đối buổi kê biên. Anh đề nghị ghi vào biên bản rằng mình có một chiếc xe bán tải đứng tên riêng, giá trị đủ trả nghĩa vụ và chi phí, và có hợp đồng với khách sắp thanh toán. Hai ngày sau, anh nộp đơn khiếu nại quyết định kê biên với hai căn cứ: kê biên vượt quá nghĩa vụ trong khi có tài sản khác phù hợp, và máy cưa là công cụ lao động chính. Đơn kèm giấy đăng ký xe, hợp đồng với khách, và đề nghị tạm dừng việc định giá máy móc.
Cùng lúc, anh gửi văn bản đề nghị chuyển sang kê biên chiếc xe và cam kết nộp ngay phần tiền khách thanh toán khi nhận được. Hướng xử lý này không né nghĩa vụ, chỉ đổi cách thi hành sang phương án ít gây thiệt hại hơn cho cả xưởng và người lao động.
Những điều không nên làm, dù bạn tin mình bị làm sai
Bất đồng với chấp hành viên là chuyện bình thường, nhưng phản ứng sai có thể biến bạn từ người có lý thành người vi phạm. Tránh:
- Chống đối, cản trở đoàn cưỡng chế, khoá cửa không cho kiểm kê. Hành vi cản trở có thể bị xử phạt, và trong trường hợp nghiêm trọng có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.
- Chuyển tài sản đi, sang tên cho người thân, rút tiền khỏi tài khoản sau khi đã có quyết định thi hành án. Đây là hành vi tẩu tán, có thể bị tuyên vô hiệu và dẫn đến trách nhiệm pháp lý; khiếu nại của bạn cũng mất sức nặng.
- Tự ý sử dụng, bán, cho thuê tài sản đã bị kê biên đang giao cho bạn giữ.
- Đăng tải hình ảnh, thông tin chấp hành viên lên mạng xã hội kèm lời lẽ xúc phạm.
- Nộp liên tiếp nhiều đơn khiếu nại không có căn cứ chỉ để kéo dài. Đơn không có căn cứ bị bác nhanh, và chi phí cưỡng chế phát sinh thêm vẫn do bạn chịu.
Nếu thấy buổi cưỡng chế có sai sót, cách đúng là đề nghị ghi ý kiến của bạn vào biên bản, chụp ảnh, ghi lại tên người có mặt, rồi khiếu nại bằng văn bản ngay sau đó. Biên bản có ý kiến phản đối của bạn là chứng cứ quan trọng hơn mọi cuộc tranh cãi tại chỗ.
Trình tự cho người phải thi hành khi nhận quyết định kê biên
Nhận quyết định kê biên hoặc thông báo cưỡng chế, nhiều người hoảng và phản ứng theo cảm xúc. Một trình tự bình tĩnh giúp bạn giữ được quyền:
- Đọc kỹ quyết định: tài sản nào bị kê biên, theo nghĩa vụ nào, ngày giờ dự kiến. Đối chiếu với bản án để chắc số tiền đúng.
- Tính hạn khiếu nại ngay hôm nhận, vì thời hiệu với các quyết định về biện pháp bảo đảm, cưỡng chế ngắn. Ghi hạn cuối lên bản sao.
- Liệt kê các tài sản khác bạn có thể dùng để thi hành, ưu tiên tiền và tài sản dễ xử lý, kèm giấy tờ.
- Gửi văn bản đề nghị chấp hành viên kê biên tài sản bạn chọn trước hoặc thay thế; người phải thi hành có quyền đề nghị thứ tự tài sản bị xử lý.
- Nếu đề nghị không được chấp nhận và bạn cho rằng việc kê biên trái luật, làm đơn khiếu nại kèm đề nghị tạm dừng nếu có rủi ro cấp bách.
- Song song, cân nhắc thoả thuận với người được thi hành về cách trả, thời gian trả. Thoả thuận được thì hồ sơ có thể dừng biện pháp cưỡng chế theo quy định.
Bước cuối thường giải quyết nhanh hơn mọi khiếu nại. Người được thi hành phần lớn chỉ muốn nhận tiền; một phương án trả rõ ràng, có bảo đảm, nhiều khi được chấp nhận ngay cả khi bạn không có đủ tiền một lần.
Những ca nên cân nhắc nhờ người làm nghề
Nhà ở duy nhất bị kê biên. Pháp luật thi hành án có quy định riêng về kê biên nhà ở là nơi ở duy nhất, kèm điều kiện. Việc xác định nhà của bạn có được bảo vệ hay không phụ thuộc vào nghĩa vụ và tình trạng tài sản khác, nên cần người hiểu quy định hiện hành rà lại.
Tài sản chung có nhiều người. Khi tài sản kê biên có phần của vợ, chồng hoặc người khác, khiếu nại thường đi cùng việc xác định phần sở hữu, có khi phải qua toà án. Trình tự phức tạp và dễ lỡ mốc.
Có tranh chấp về nghĩa vụ đã trả. Nếu bạn đã trả một phần trực tiếp cho người được thi hành mà hồ sơ chưa ghi nhận, cần gom chứng cứ thanh toán và trình bày đúng cách.
Có dấu hiệu bị cáo buộc tẩu tán. Nếu người được thi hành cho rằng bạn đã chuyển tài sản đi và có nguy cơ bị xem xét trách nhiệm pháp lý, nên có luật sư ngay từ đầu. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được định hướng ban đầu trước khi gặp người theo việc trực tiếp.
Khiếu nại đúng, thi hành cũng phải đúng
Mục đích của người phải thi hành khi khiếu nại nên là: nghĩa vụ được thi hành bằng cách ít thiệt hại nhất cho mình mà vẫn đúng luật. Điều đó có nghĩa là chấp nhận rằng bản án phải được thi hành, và tập trung vào cách thi hành: tài sản nào, theo thứ tự nào, giá bao nhiêu, thời điểm nào.
Khi khiếu nại của bạn kèm một phương án thi hành thay thế khả thi, người giải quyết có lý do để chấp nhận. Khi khiếu nại chỉ phản đối mà không đưa ra cách nào khác, người giải quyết chỉ còn câu hỏi duy nhất là quyết định của chấp hành viên có trái luật không, và nếu không trái luật thì hồ sơ đi tiếp như cũ.
Cuối cùng, tự nguyện thi hành vẫn là cách rẻ nhất. Mỗi buổi cưỡng chế, mỗi lần định giá, mỗi phiên đấu giá đều phát sinh chi phí mà người phải thi hành thường phải chịu. Khiếu nại đúng chỗ giúp bạn tránh thiệt hại oan; chủ động trả nợ theo khả năng giúp bạn tránh thiệt hại không cần thiết.
Câu hỏi thường gặp
Khiếu nại có làm hoãn ngày cưỡng chế không?
Không tự động. Ngày cưỡng chế chỉ thay đổi nếu người có thẩm quyền quyết định tạm dừng, hoãn theo căn cứ luật định, hoặc hai bên thoả thuận được. Vì vậy nếu có rủi ro cấp bách, phải đề nghị tạm dừng rõ ràng trong đơn.
Có được đề nghị kê biên tài sản khác thay cho tài sản đã bị kê biên không?
Có thể đề nghị. Người phải thi hành có quyền đề nghị tài sản bị xử lý trước; chấp hành viên xem xét nếu đề nghị không ảnh hưởng tới việc thi hành án và quyền lợi của người được thi hành. Kèm giấy tờ tài sản thay thế để đề nghị có sức nặng.
Người thân sống cùng có được khiếu nại thay không?
Người thân chỉ khiếu nại thay khi có uỷ quyền hợp lệ. Nếu chính người thân có quyền lợi trong tài sản bị kê biên, như phần sở hữu chung, họ có quyền khiếu nại với tư cách của mình.
Khiếu nại bị bác thì tài sản có bị bán ngay không?
Quy trình vẫn tiếp tục các bước tiếp theo như định giá, đấu giá theo đúng trình tự. Bạn vẫn còn quyền khiếu nại lần hai trong thời hiệu, khiếu nại kết quả định giá nếu sai, và quyền nộp đủ tiền để nhận lại tài sản trước khi đấu giá theo quy định.
Thua kiện mà nghèo thật sự thì khiếu nại có giúp gì không?
Khiếu nại giúp bảo vệ những tài sản luật không cho kê biên và khoản sinh hoạt tối thiểu. Với các khoản nộp ngân sách như án phí, có cơ chế xét miễn, giảm theo điều kiện. Còn nghĩa vụ trả cho người được thi hành thì vẫn tồn tại, và thoả thuận trả dần thường là lối ra thực tế.