Thu nhập của người phải thi hành án — tiền lương, tiền công, lương hưu, trợ cấp và các thu nhập hợp pháp khác — có thể được trừ dần để thi hành án, nếu chấp hành viên xác định được nguồn và nơi chi trả. Với khoản nợ không quá lớn, hay với nghĩa vụ trả theo tháng như cấp dưỡng, đây thường là con đường bền nhất: không phải bán tài sản, không phải đấu giá, tiền về đều đặn.
Điểm nghẽn nằm ở chỗ biết người đó đang làm ở đâu. Người phải thi hành thường không tự khai nơi làm mới, có người đổi chỗ làm liên tục, có người làm tự do không qua bảng lương. Bài viết đi qua các loại thu nhập có thể dùng, những nguồn thông tin hợp pháp để lần ra nơi làm việc, cách chấp hành viên xác minh, tình huống người làm tự do, và góc nhìn của người lao động cũng như doanh nghiệp nhận văn bản yêu cầu trừ lương.
Những khoản thu nhập có thể dùng để thi hành án
Luật Thi hành án dân sự cho phép trừ vào thu nhập của người phải thi hành. Các khoản thường được xác minh gồm:
- Tiền lương, tiền công theo hợp đồng lao động ở doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức.
- Lương hưu do cơ quan bảo hiểm xã hội chi trả hằng tháng.
- Trợ cấp mất sức lao động và một số khoản trợ cấp thường xuyên khác theo quy định.
- Thu nhập từ cho thuê tài sản: tiền thuê nhà, thuê mặt bằng, thuê xe.
- Thu nhập hợp pháp khác có nguồn chi trả xác định: thù lao hợp đồng dịch vụ, tiền hoa hồng, tiền nhuận bút.
Không phải mọi khoản đều trừ được. Một số khoản trợ cấp mang tính chính sách xã hội hoặc ưu đãi người có công được pháp luật loại trừ, và tỷ lệ trừ hằng tháng có mức trần để người phải thi hành còn đủ sống, riêng nghĩa vụ cấp dưỡng có thể được áp dụng khác. Danh mục và tỷ lệ cụ thể bạn đối chiếu văn bản hiện hành, vì đây là chỗ hay được điều chỉnh.
Lần ra nơi làm việc bằng nguồn hợp pháp
Bản án và hồ sơ vụ án. Phần thông tin đương sự trong bản án thường ghi nghề nghiệp, đôi khi ghi nơi công tác. Các tài liệu trong vụ án như hợp đồng, email công việc, giấy xác nhận có thể cho biết đơn vị người đó làm việc tại thời điểm kiện.
Thông tin người đó tự công khai. Hồ sơ nghề nghiệp công khai, bài đăng giới thiệu nơi làm mới, danh thiếp từng trao cho bạn. Thông tin tự công khai được ghi nhận lại để chấp hành viên kiểm chứng.
Quan sát bình thường. Bạn biết người đó hằng ngày mặc đồng phục của một nhà máy, hay thường có mặt ở một văn phòng vào giờ hành chính. Ghi lại địa điểm, thời gian cụ thể, không theo dõi liên tục.
Người biết việc. Đồng nghiệp cũ, đối tác chung có thể cho biết nơi làm mới nếu họ tự nguyện. Không gây áp lực, không hứa hẹn lợi ích để đổi lấy thông tin.
Chính quyền cơ sở. Công an cấp xã và tổ dân phố nơi cư trú thường biết người đó đi làm hay ở nhà. Đây là nguồn mà chấp hành viên sẽ hỏi trực tiếp khi xác minh tại địa phương, bạn không cần tự đi hỏi.
Chấp hành viên xác minh thu nhập ở đâu
Khi đã có manh mối, chấp hành viên sẽ xác minh tại các nơi đang nắm thông tin chính thức. Bảng dưới gom các nơi thường được hỏi.
| Nơi xác minh | Thông tin có thể nhận được | Lưu ý |
|---|---|---|
| Đơn vị sử dụng lao động | Có đang làm việc không, loại hợp đồng, mức lương, kỳ trả lương | Đơn vị có trách nhiệm cung cấp và thực hiện khấu trừ khi có quyết định |
| Cơ quan bảo hiểm xã hội | Đơn vị đang đóng bảo hiểm cho người đó, có đang nhận lương hưu, trợ cấp không | Hữu ích khi không biết người đó làm ở đâu |
| Chính quyền và công an cấp xã | Tình trạng đi làm, ở nhà, kinh doanh tại địa phương | Thông tin mô tả, cần đối chiếu thêm |
| Người thuê tài sản của người phải thi hành | Hợp đồng thuê, tiền thuê, kỳ thanh toán | Có thể bị yêu cầu nộp tiền thuê cho cơ quan thi hành án |
| Chính người phải thi hành | Bản kê khai thu nhập | Có nghĩa vụ kê khai trung thực, chịu trách nhiệm nếu gian dối |
Việc hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội đặc biệt hữu ích khi người phải thi hành vừa đổi chỗ làm: dữ liệu đóng bảo hiểm cho thấy đơn vị nào đang trả lương cho họ. Bạn có thể đề nghị chấp hành viên xem xét hướng này khi các manh mối khác đã hết.
Người làm tự do và kinh doanh nhỏ
Thợ xây, thợ sửa điện, tài xế công nghệ, người bán hàng trên mạng, chủ quán ăn nhỏ không có bảng lương để trừ. Thu nhập của họ có thật nhưng phân tán, nhận bằng tiền mặt hoặc qua nhiều tài khoản. Đây là nhóm khó thi hành án nhất bằng con đường thu nhập, nhưng không phải bế tắc.
Với người có cửa hàng cố định, chấp hành viên có thể xác minh tại chỗ: hàng hoá, tiền thu được, tài sản phục vụ kinh doanh, kèm theo tài khoản nhận tiền thanh toán. Với người làm qua nền tảng, như tài xế hay người bán hàng trực tuyến, tiền thường được nền tảng chuyển về một tài khoản ngân hàng hay ví điện tử; xác minh tài khoản đó là cách tiếp cận dòng tiền. Với người cho thuê nhà, tiền thuê có thể được yêu cầu nộp thẳng cho cơ quan thi hành án.
Cũng cần thực tế: với người làm thuê theo ngày, thu nhập thấp, không có tài sản, chấp hành viên khó có biện pháp hiệu quả. Khi đó, thoả thuận trả dần một khoản nhỏ theo khả năng thật của họ, có chấp hành viên chứng kiến, thường mang lại nhiều hơn so với chờ một biện pháp cưỡng chế không có đối tượng.
Tiền cho thuê nhà, mặt bằng: nguồn thu hay bị bỏ quên
Nhiều người phải thi hành không đi làm công ăn lương nhưng có một căn phòng cho sinh viên thuê, một mặt bằng cho thuê lại, hay một chiếc xe cho chạy dịch vụ. Tài sản cho thuê có khi đứng tên người khác, nhưng tiền thuê lại chảy về người phải thi hành theo thoả thuận riêng. Dòng tiền này đều đặn, dễ xác định người trả, và thường bị bỏ quên khi người được thi hành chỉ chăm chăm tìm nhà đất đứng tên.
Khi xác minh được hợp đồng thuê, chấp hành viên có thể yêu cầu người thuê nộp tiền thuê cho cơ quan thi hành án thay vì trả cho người phải thi hành. Người thuê không bị thiệt: họ vẫn được ở, vẫn được sử dụng tài sản, chỉ đổi nơi nhận tiền và được giữ chứng từ đã nộp. Người thuê nên làm đúng theo văn bản của cơ quan thi hành án, vì trả tiền cho chủ nhà sau khi đã nhận yêu cầu có thể khiến họ phải trả lần hai.
Bạn biết được việc cho thuê qua tin đăng công khai, qua người từng thuê, hay qua quan sát bình thường. Ghi rõ địa chỉ, loại tài sản, thời điểm bạn biết để chấp hành viên kiểm chứng.
Khi người phải thi hành đổi chỗ làm liên tục
Có người vừa bị trừ lương ở chỗ cũ thì nghỉ việc, sang chỗ mới. Có người chuyển sang làm không hợp đồng để không có bảng lương. Việc đổi chỗ làm tự nó không vi phạm pháp luật; người lao động có quyền lựa chọn việc làm. Nhưng nghĩa vụ thi hành án đi theo người, không ở lại nơi làm cũ.
Theo nguyên tắc, khi đang thực hiện quyết định trừ lương mà người lao động nghỉ việc, đơn vị sử dụng lao động cần thông báo cho cơ quan thi hành án để hồ sơ được xác minh tiếp. Người phải thi hành cũng có nghĩa vụ kê khai khi thu nhập thay đổi. Nếu bạn biết người đó đã chuyển sang chỗ làm mới, hãy báo ngay cho chấp hành viên kèm thông tin cụ thể.
Nếu việc đổi chỗ làm, chuyển sang nhận tiền mặt, nhờ người khác nhận lương hộ rõ ràng nhằm né thi hành án trong khi vẫn có thu nhập, đó có thể là dấu hiệu cố tình không chấp hành. Việc đánh giá và xử lý thuộc thẩm quyền của cơ quan chức năng, nhưng bạn nên ghi lại các mốc thời gian để làm căn cứ khi cần đề nghị.
Các bước bên được thi hành nên làm
Nếu bạn nghĩ con đường thu nhập là phù hợp với hồ sơ của mình, hãy chủ động theo các bước sau.
- Rà lại bản án và hồ sơ vụ án để biết nghề nghiệp, nơi làm việc của người phải thi hành tại thời điểm kiện.
- Tập hợp thông tin mới bằng nguồn hợp pháp: thông tin công khai, quan sát bình thường, người biết việc tự nguyện cung cấp.
- Gửi văn bản đề nghị chấp hành viên xác minh thu nhập, ghi tên và địa chỉ đơn vị nếu biết; nếu không biết, đề nghị xác minh qua cơ quan bảo hiểm xã hội.
- Khi có kết quả, đề nghị chấp hành viên ra quyết định trừ vào thu nhập và hỏi lịch chuyển tiền dự kiến.
- Theo dõi các kỳ chuyển tiền; nếu tiền ngừng về, hỏi ngay xem người đó có nghỉ việc không để đề nghị xác minh nơi làm mới.
Với nghĩa vụ cấp dưỡng hằng tháng, trừ vào thu nhập là con đường đặc biệt phù hợp vì tiền về theo đúng nhịp nghĩa vụ. Bạn nên đề nghị sớm thay vì để nợ cấp dưỡng tích lại nhiều kỳ.
Người lao động và doanh nghiệp nhận văn bản cần biết gì
Người lao động bị trừ lương. Bạn có quyền nhận quyết định, biết số tiền bị trừ mỗi kỳ và tổng số còn phải thi hành. Mức trừ có giới hạn để bảo đảm cuộc sống. Nếu hoàn cảnh thay đổi lớn — ốm đau, thêm người phải nuôi — bạn có thể trình bày với chấp hành viên.
Thông tin ở nơi làm việc. Đơn vị sử dụng lao động chỉ dùng thông tin thi hành án để thực hiện khấu trừ, không nên công bố cho đồng nghiệp hay dùng làm lý do đối xử bất lợi. Bị trừ lương thi hành án tự nó không phải căn cứ để sa thải.
Doanh nghiệp nhận quyết định. Có trách nhiệm cung cấp thông tin khi được hỏi và thực hiện khấu trừ đúng quyết định, chuyển tiền cho cơ quan thi hành án theo kỳ trả lương. Không thực hiện hoặc vẫn trả đủ lương cho người lao động sau khi đã nhận quyết định có thể khiến doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm.
Khi người lao động nghỉ việc. Doanh nghiệp nên thông báo cho cơ quan thi hành án bằng văn bản để chấm dứt việc khấu trừ tại đơn vị mình và giúp hồ sơ được xác minh tiếp ở nơi khác.
Câu hỏi thường gặp
Không biết con nợ làm ở đâu thì chấp hành viên có tìm được không?
Có thể. Ngoài xác minh tại nơi cư trú, chấp hành viên có thể đề nghị cơ quan bảo hiểm xã hội cho biết đơn vị đang đóng bảo hiểm cho người đó. Thông tin bạn cung cấp về nghề nghiệp, khu vực làm việc sẽ giúp thu hẹp phạm vi tìm.
Lương hưu có bị trừ để thi hành án không?
Có. Lương hưu là một trong các khoản thu nhập có thể bị trừ để thi hành án, với mức trần mỗi tháng theo quy định để người nhận vẫn bảo đảm cuộc sống. Tỷ lệ cụ thể bạn đối chiếu văn bản hiện hành.
Con nợ làm tự do, không có hợp đồng lao động thì trừ thu nhập kiểu gì?
Không có bảng lương thì không trừ lương được, nhưng chấp hành viên có thể xác minh tài khoản nhận tiền, tài sản và tiền thu tại nơi kinh doanh, tiền cho thuê tài sản. Với người thu nhập thấp, thoả thuận trả dần thường thực tế hơn.
Bị trừ lương thi hành án công ty có được đuổi việc không?
Việc bị trừ lương để thi hành án tự nó không phải căn cứ chấm dứt hợp đồng lao động. Doanh nghiệp chỉ thực hiện khấu trừ theo quyết định và nên giữ kín thông tin này trong phạm vi cần thiết.
Con nợ nghỉ việc ngay sau khi bị trừ lương thì sao?
Đơn vị cũ nên thông báo cho cơ quan thi hành án. Bạn nên theo dõi các kỳ chuyển tiền, khi thấy tiền ngừng về thì báo chấp hành viên và cung cấp thông tin về nơi làm mới nếu biết để xác minh tiếp.
Tiền cấp dưỡng nuôi con có trừ thẳng vào lương được không?
Được. Trừ vào thu nhập là biện pháp thường dùng cho nghĩa vụ cấp dưỡng vì tiền về theo tháng đúng nhịp nghĩa vụ. Người được nhận cấp dưỡng nên đề nghị sớm với chấp hành viên thay vì để nợ dồn nhiều kỳ.