Sau khi nhận đơn hợp lệ, thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự ra quyết định thi hành án trong thời hạn luật định, phân công chấp hành viên tổ chức thi hành, và gửi, thông báo quyết định cho các bên. Từ đó, người phải thi hành có một khoảng thời gian tự nguyện; hết thời gian này mà không thi hành, chấp hành viên xác minh điều kiện thi hành và áp dụng biện pháp cưỡng chế nếu đủ điều kiện.
Với người được thi hành án, giai đoạn này hay sinh cảm giác "nộp xong chẳng thấy gì". Biết hồ sơ đang ở mốc nào, nhận được giấy gì thì nghĩa là gì, làm việc với chấp hành viên ra sao giúp bạn theo dõi hiệu quả mà không biến mỗi lần hỏi thành một cuộc tranh cãi. Thời hạn cụ thể của từng bước theo luật hiện hành có thể thay đổi khi luật sửa đổi; đối chiếu văn bản mới nhất.
Dòng chảy hồ sơ từ ngày nộp đơn
Một hồ sơ theo đơn thông thường đi qua các mốc dưới đây. Không phải hồ sơ nào cũng đủ các bước, nhưng thứ tự gần như luôn như vậy.
- Nộp đơn, nhận giấy biên nhận ghi ngày nhận.
- Thủ trưởng cơ quan thi hành án ra quyết định thi hành án theo đơn; theo luật hiện hành thời hạn này tính bằng ngày làm việc, khá ngắn.
- Phân công chấp hành viên; quyết định thi hành án được gửi cho bạn, người phải thi hành và viện kiểm sát cùng cấp.
- Người phải thi hành được thông báo và có thời hạn tự nguyện thi hành.
- Chấp hành viên xác minh điều kiện thi hành: tài sản, thu nhập, nơi ở của người phải thi hành.
- Nếu có điều kiện mà không tự nguyện: áp dụng biện pháp bảo đảm, cưỡng chế như khấu trừ tài khoản, trừ thu nhập, kê biên tài sản.
- Thu tiền, tài sản; thông báo để bạn nhận; xác nhận kết quả thi hành.
- Nếu chưa có điều kiện thi hành: ra quyết định về việc chưa có điều kiện thi hành, tiếp tục theo dõi và xác minh lại theo quy định.
Biết mình đang ở bước nào giúp đặt câu hỏi đúng. Ở bước hai mà quá lâu chưa có quyết định, bạn hỏi bộ phận tiếp nhận. Ở bước năm, sáu thì người cần trao đổi là chấp hành viên.
Đọc quyết định thi hành án
Căn cứ. Quyết định ghi số, ngày bản án và tên toà đã ra bản án, kèm đơn yêu cầu của bạn. Kiểm xem số bản án có đúng không, vì sai ở đây kéo theo sai ở mọi văn bản sau.
Người phải thi hành và người được thi hành. Đối chiếu họ tên, địa chỉ. Nếu bản án buộc nhiều người liên đới mà quyết định chỉ ghi một người, đề nghị bổ sung ngay.
Khoản phải thi hành. Từng khoản tiền, tài sản, công việc phải khớp với phần quyết định của bản án và nội dung bạn yêu cầu. Nếu bản án tuyên lãi chậm thi hành kể từ ngày có đơn, quyết định thường ghi nhận nghĩa vụ này.
Thời hạn tự nguyện. Quyết định hoặc văn bản thông báo kèm theo nêu thời hạn để người phải thi hành tự nguyện. Đây là khoảng thời gian mà việc cưỡng chế thông thường chưa áp dụng, trừ khi cần ngăn chặn tẩu tán.
Chấp hành viên phụ trách. Tên chấp hành viên có thể ghi trong quyết định hoặc trong văn bản phân công riêng. Nếu không thấy, hỏi bộ phận tiếp nhận; đó là người bạn sẽ làm việc nhiều nhất.
Làm việc với chấp hành viên: những điều nên và không nên
Chấp hành viên thường phụ trách nhiều hồ sơ cùng lúc. Cách bạn làm việc ảnh hưởng không nhỏ đến việc hồ sơ của mình được để ý hay không:
- Nên xin lịch hẹn trước thay vì đến bất chợt, và mang theo bản sao toàn bộ hồ sơ của mình.
- Nên chuẩn bị sẵn thông tin tài sản mới nhất của bên kia, viết ra giấy, kèm nguồn hợp pháp của thông tin.
- Nên hỏi cụ thể: đã xác minh ở đâu, kết quả thế nào, bước tiếp theo là gì, khi nào có kết quả.
- Nên đề nghị ghi biên bản làm việc khi có nội dung quan trọng, và xin bản sao.
- Nên gửi văn bản khi muốn đề nghị điều gì, như áp dụng biện pháp bảo đảm, để có dấu vết trong hồ sơ.
- Không nên đưa tiền, quà dưới bất kỳ hình thức nào để "nhờ làm nhanh"; đó là hành vi vi phạm pháp luật và có thể gây hại cho chính bạn.
- Không nên tự đi cưỡng chế, siết tài sản, đe doạ bên kia trong lúc hồ sơ đang thi hành.
- Không nên gọi điện liên tục mỗi ngày; một văn bản đề nghị cụ thể có tác dụng hơn mười cuộc gọi.
Chấp hành viên là người thi hành công vụ, không phải người làm thuê cho bên được thi hành. Mối quan hệ tốt nhất là hợp tác rõ ràng: bạn cung cấp thông tin, họ làm nghiệp vụ, hai bên ghi nhận bằng văn bản.
Giấy tờ bạn sẽ nhận và nên làm gì
Trong quá trình thi hành, bạn có thể nhận nhiều loại văn bản. Bảng sau giải thích các loại thường gặp. Tên gọi cụ thể có thể khác tuỳ nơi.
| Văn bản | Nghĩa là gì | Bạn nên làm |
|---|---|---|
| Quyết định thi hành án | Hồ sơ đã chính thức mở | Kiểm số liệu, ghi lại tên chấp hành viên |
| Giấy mời, giấy triệu tập | Chấp hành viên cần làm việc trực tiếp | Đến đúng hẹn, mang hồ sơ; không đến được thì báo trước |
| Thông báo kết quả xác minh | Chấp hành viên đã xác minh, nêu tài sản tìm thấy hoặc không | Bổ sung thông tin nếu kết quả thiếu so với điều bạn biết |
| Quyết định về việc chưa có điều kiện thi hành | Hiện chưa tìm thấy tài sản, thu nhập để thi hành | Tiếp tục cung cấp thông tin khi phát hiện; theo dõi lịch xác minh lại |
| Quyết định hoãn thi hành án | Việc thi hành tạm dừng vì lý do luật định | Đọc lý do và thời hạn hoãn; khiếu nại nếu thấy không đúng |
| Thông báo nhận tiền, tài sản | Đã thu được, bạn có thể nhận | Mang giấy tờ tuỳ thân, giấy uỷ quyền nếu nhận thay |
Mỗi văn bản nhận được, ghi ngày nhận lên góc trên và cất theo thứ tự thời gian. Nhiều thời hạn khiếu nại tính từ ngày bạn nhận được văn bản, nên ngày nhận là thông tin đáng giữ.
Những dấu hiệu hồ sơ đang bị chậm và cách lên tiếng
Quá lâu chưa có quyết định thi hành án. Hỏi bộ phận tiếp nhận với giấy biên nhận trong tay. Có thể đơn đang bị coi là chưa hợp lệ mà bạn chưa nhận được yêu cầu bổ sung.
Hết thời hạn tự nguyện nhiều tháng mà chưa thấy xác minh. Gửi văn bản đề nghị chấp hành viên xác minh, kèm thông tin tài sản cụ thể. Văn bản có ngày tháng là dấu vết rõ ràng hơn mọi cuộc gọi.
Đã biết tài sản mà chưa thấy biện pháp bảo đảm. Nếu có dấu hiệu bên kia sắp bán hoặc chuyển tên tài sản, làm văn bản đề nghị áp dụng biện pháp bảo đảm ngay, nêu rõ dấu hiệu đó và nguồn thông tin.
Văn bản trả lời chung chung, không nêu đã làm gì. Đề nghị được biết cụ thể các bước đã thực hiện và kết quả. Nếu chậm kéo dài không có lý do, bạn có quyền khiếu nại theo thủ tục trong thi hành án, và viện kiểm sát cùng cấp có chức năng kiểm sát hoạt động thi hành án.
Muốn tạm dừng, hoãn hay rút đơn: cân nhắc gì
Trong quá trình thi hành, có lúc bạn muốn cho bên kia thêm thời gian, ví dụ họ đề nghị trả dần và bạn tin họ sẽ giữ lời. Luật cho phép người được thi hành án đồng ý hoãn thi hành bằng văn bản, và việc hoãn theo đề nghị của bạn có thời hạn. Đây là lựa chọn mềm: hồ sơ vẫn còn, khi hết thời hạn hoặc khi bạn đề nghị tiếp tục thì việc thi hành chạy lại.
Rút đơn, theo nghĩa có văn bản yêu cầu không tiếp tục thi hành án, là lựa chọn cứng hơn nhiều. Theo luật hiện hành, đây là một căn cứ để đình chỉ thi hành phần đó, và sau khi đã đình chỉ thì thông thường bạn không thể yêu cầu thi hành lại phần đã đình chỉ. Nhiều người viết "xin rút đơn" chỉ vì vừa nhận được một khoản trả trước và muốn tỏ thiện chí, rồi về sau bên kia không trả nốt.
Nếu bạn và bên kia đã thoả thuận được về cách trả, hướng an toàn là lập thoả thuận thi hành án có sự chứng kiến hoặc ghi nhận của chấp hành viên, và yêu cầu hoãn có thời hạn thay vì rút đơn. Như vậy, nếu thoả thuận đổ vỡ, hồ sơ vẫn còn để tiếp tục. Trước khi ký bất kỳ văn bản nào có chữ "rút" hay "không yêu cầu tiếp tục", hỏi rõ chấp hành viên về hệ quả.
Ví dụ giả định: chủ nhà trọ ở Đà Nẵng theo hồ sơ đòi tiền thuê
Chị Nga cho một hộ kinh doanh thuê mặt bằng ở Đà Nẵng, thắng kiện đòi tiền thuê còn nợ. Chị nộp đơn, nhận giấy biên nhận, và ít ngày sau nhận quyết định thi hành án qua đường bưu chính. Chị ghi tên chấp hành viên và số quyết định vào một cuốn sổ nhỏ dành riêng cho việc này.
Hết thời hạn tự nguyện, bên kia không trả. Chị xin lịch hẹn, mang theo danh sách thông tin: số tài khoản bên kia từng dùng để trả tiền thuê, địa chỉ cửa hàng mới họ đã chuyển đến. Chấp hành viên lập biên bản làm việc, gửi văn bản xác minh tại ngân hàng. Vài tuần sau, chị nhận thông báo kết quả xác minh cho thấy tài khoản có số dư, kèm quyết định phong toả và khấu trừ.
Khi bên kia liên hệ xin trả phần còn lại thành ba đợt, chị Nga không viết đơn rút yêu cầu mà cùng bên kia lập thoả thuận có chấp hành viên ghi nhận. Đợt thứ ba bên kia trễ hẹn, chị chỉ cần làm văn bản đề nghị tiếp tục thi hành, không phải nộp lại đơn. Cuốn sổ ghi mốc thời gian giúp chị trả lời mọi câu hỏi của chấp hành viên chỉ trong vài phút.
Câu hỏi thường gặp
Nộp đơn bao lâu thì có quyết định thi hành án?
Theo luật hiện hành, thủ trưởng cơ quan thi hành án phải ra quyết định thi hành án theo đơn trong một thời hạn ngắn tính bằng ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn hợp lệ. Nếu quá lâu mà chưa nhận được, liên hệ bộ phận tiếp nhận với giấy biên nhận để hỏi tình trạng; có thể quyết định đã gửi nhưng thất lạc.
Có được đề nghị đổi chấp hành viên không?
Bạn có thể đề nghị thay đổi chấp hành viên khi có căn cứ cho rằng người đó không khách quan, ví dụ có quan hệ thân thích với bên phải thi hành, hoặc vi phạm trong khi thi hành. Đề nghị cần bằng văn bản, nêu lý do và chứng cứ. Việc chậm hay không vừa ý thông thường chưa phải căn cứ để thay.
Có tra cứu được tình trạng hồ sơ thi hành án trên mạng không?
Một số thông tin về việc thi hành án được công khai hoặc tra cứu được qua hệ thống của cơ quan quản lý thi hành án dân sự, nhưng mức độ chi tiết khác nhau. Kênh chắc chắn nhất vẫn là văn bản gửi cho bạn và việc làm việc trực tiếp với chấp hành viên phụ trách hồ sơ.
Bên phải thi hành chủ động trả tiền trực tiếp cho mình thì có cần báo cơ quan thi hành án không?
Cần. Khoản đã nhận phải được ghi nhận để trừ vào nghĩa vụ trong hồ sơ, tránh việc chấp hành viên tiếp tục cưỡng chế vượt số còn nợ. Lập giấy nhận tiền ghi rõ số tiền, ngày nhận và nội dung, rồi gửi bản sao cho chấp hành viên. Không ghi nhận có thể gây tranh chấp về sau.
Người được thi hành án có phải nộp phí không?
Theo quy định hiện hành, người được thi hành án thường phải nộp phí thi hành án tính trên số tiền, giá trị tài sản thực nhận, và có những trường hợp được miễn, giảm. Phí thường được khấu trừ khi bạn nhận tiền. Mức phí cụ thể đối chiếu văn bản về phí thi hành án dân sự đang có hiệu lực.