Khi một bản án tuyên quyền lợi cho nhiều người, mỗi người có quyền yêu cầu thi hành phần của mình: có thể cùng ký một đơn chung nếu thống nhất, hoặc mỗi người một đơn riêng; với khoản tiền chung chưa chia phần, nên có chữ ký của tất cả hoặc một người đứng đơn kèm uỷ quyền của những người còn lại. Chọn đúng cách đứng đơn từ đầu giúp hồ sơ không bị yêu cầu bổ sung và tránh tranh chấp nội bộ lúc nhận tiền.
Bài này đi theo câu hỏi của những người cùng phía trong một bản án: đồng nguyên đơn, các con cùng được nhận bồi thường, vợ chồng cùng được trả nợ, những người thừa kế của người được thi hành án. Chuyện nhiều chủ nợ ở các bản án khác nhau tranh nhau tài sản của một con nợ, và thứ tự chia tiền, là một đề tài khác thuộc giai đoạn nhận tiền; ở đây chỉ nói về việc đứng đơn và phối hợp.
Bốn kiểu "nhiều người cùng được hưởng" hay gặp
Trước khi làm đơn, xác định nhóm của bạn thuộc kiểu nào, vì cách đứng đơn khác nhau:
- Phần đã chia sẵn: nhiều nguyên đơn cùng kiện, bản án tuyên trả cho từng người một khoản riêng, ví dụ một nhóm người góp vốn cùng đòi lại tiền.
- Khoản chung chưa chia: bản án buộc trả một khoản cho nhiều người mà không tách phần, ví dụ tiền bồi thường cho các con của người đã mất.
- Vợ chồng cùng được nhận: bản án tuyên trả cho "ông A và bà B" mà không ghi phần của mỗi người.
- Quyền chuyển cho người thừa kế: người được thi hành án mất trước hoặc trong khi thi hành, quyền chuyển sang nhiều người thừa kế.
Kiểu thứ nhất dễ nhất vì mỗi người đã biết phần của mình. Ba kiểu còn lại đòi hỏi sự thống nhất giữa những người cùng phía, và chính sự thống nhất đó thường là việc khó hơn cả thủ tục.
Đơn chung hay đơn riêng
Nếu bản án đã tách phần cho từng người, mỗi người có quyền làm đơn riêng cho phần của mình, vào thời điểm mình muốn. Làm chung một đơn tiện ở chỗ chỉ một bộ hồ sơ, một đầu mối liên lạc, nhưng đòi hỏi mọi người thống nhất và cùng ký. Khi có người muốn đòi ngay còn người khác muốn chờ hoặc muốn thoả thuận riêng với bên kia, đơn riêng là cách tránh việc người này kéo chân người kia.
Nếu bản án tuyên một khoản chung chưa chia, nên làm chung một đơn có chữ ký của tất cả, hoặc một người đứng đơn kèm văn bản uỷ quyền của những người còn lại. Một người tự ý đứng đơn cho cả khoản chung mà không có sự đồng ý của người khác dễ bị yêu cầu bổ sung, và về sau có thể phát sinh tranh chấp nội bộ khi nhận tiền.
Với vợ chồng cùng được nhận, cách gọn nhất là cùng ký đơn, hoặc một người uỷ quyền cho người kia. Nếu vợ chồng đã ly hôn sau khi có bản án và không còn liên lạc, mỗi người vẫn có thể yêu cầu, và việc phân chia số tiền thu được giữa hai người có thể cần thoả thuận hoặc quyết định riêng.
Dù chọn cách nào, mỗi đơn đều nên ghi rõ những người khác cùng được hưởng trong bản án, để chấp hành viên nắm toàn cảnh và không ra quyết định thiếu người.
Khoản chung chưa chia: ai nhận, nhận bao nhiêu
Cơ quan thi hành án thi hành đúng những gì bản án tuyên. Khi bản án chỉ ghi một khoản cho nhiều người mà không chia phần, chấp hành viên không tự quyết định mỗi người được bao nhiêu. Họ sẽ trả theo văn bản thống nhất của những người được hưởng, hoặc trả cho người được tất cả uỷ quyền nhận. Nếu những người cùng hưởng không thống nhất được, tiền có thể phải tạm giữ chờ các bên thoả thuận hoặc chờ toà giải quyết tranh chấp giữa họ.
Vì vậy, việc đáng làm nhất là lập sớm một văn bản thoả thuận nội bộ: ai đứng đơn, ai làm việc với chấp hành viên, tiền nhận về chia theo tỷ lệ nào, nhận vào tài khoản của ai, chi phí đi lại và chi phí thuê người nếu có do ai chịu. Văn bản không cần cầu kỳ nhưng phải có chữ ký của tất cả những người cùng hưởng. Với con chưa thành niên, cha mẹ hoặc người giám hộ ký thay và việc quản lý phần tiền của con phải vì lợi ích của con.
Trường hợp người thừa kế, khoản được thi hành là một phần di sản. Nếu gia đình đã có văn bản phân chia di sản hoặc bản án chia thừa kế, đưa văn bản đó vào hồ sơ. Nếu chưa, việc thống nhất cử người đứng đơn không thay cho việc chia di sản; nó chỉ giúp hồ sơ thi hành án chạy trong lúc gia đình giải quyết phần còn lại.
Chọn cách đứng đơn theo từng tình huống
Bảng sau gợi ý cách đứng đơn phù hợp với từng kiểu nhóm và giấy tờ thường phải thêm. Nơi tiếp nhận có thể yêu cầu cụ thể hơn.
| Tình huống | Cách đứng đơn nên chọn | Giấy tờ thêm |
|---|---|---|
| Phần đã chia sẵn, mọi người cùng muốn đòi ngay | Một đơn chung, ghi rõ phần từng người, tất cả cùng ký | Giấy tờ tuỳ thân của từng người |
| Phần đã chia sẵn, mỗi người một ý | Mỗi người một đơn riêng cho phần của mình | Không cần chữ ký của người khác |
| Khoản chung chưa chia, cả nhóm thống nhất | Một người đứng đơn, những người khác uỷ quyền | Văn bản uỷ quyền, văn bản thoả thuận chia nội bộ |
| Khoản chung, có người ở xa hoặc ở nước ngoài | Người trong nước đứng đơn theo uỷ quyền | Uỷ quyền lập ở nước ngoài theo thủ tục chứng nhận, hợp pháp hoá |
| Người được thi hành đã mất, nhiều người thừa kế | Những người thừa kế cùng ký hoặc cử một người | Giấy chứng tử, giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế |
| Con chưa thành niên cùng được hưởng | Cha, mẹ hoặc người giám hộ ký thay phần của con | Giấy khai sinh, giấy tờ giám hộ nếu có |
Nếu đã chọn đứng đơn chung mà sau đó có người muốn tách ra, người đó có thể làm văn bản gửi chấp hành viên nói rõ từ nay tự theo phần của mình. Đừng để mâu thuẫn nội bộ hiện ra lần đầu ngay tại buổi làm việc với chấp hành viên.
Vài tình huống riêng khi nhóm không đồng lòng
Một người muốn thoả thuận trả dần, người khác muốn cưỡng chế ngay. Mỗi người quyết định với phần của mình. Người muốn thoả thuận có thể lập văn bản thoả thuận về phần mình với bên phải thi hành; người muốn cưỡng chế vẫn yêu cầu chấp hành viên tiếp tục. Báo cho chấp hành viên biết rõ ai thoả thuận gì để tiền thu được không bị chuyển nhầm người.
Một người đang ở nước ngoài. Người ở nước ngoài có thể uỷ quyền cho người trong nước làm đơn và nhận tiền. Văn bản uỷ quyền lập ở nước ngoài thường phải qua thủ tục chứng nhận và hợp pháp hoá theo quy định, nên cần chuẩn bị sớm để không làm chậm cả nhóm.
Một người qua đời giữa chừng. Phần quyền của người đó chuyển cho những người thừa kế. Hồ sơ của những người còn lại vẫn tiếp tục; phần của người đã mất chờ người thừa kế chứng minh tư cách và yêu cầu.
Một người bị chính bên phải thi hành gây áp lực rút đơn. Việc rút yêu cầu là quyền của từng người, nhưng nếu có dấu hiệu bị đe doạ, cưỡng ép, người đó nên báo cho chấp hành viên và cơ quan chức năng. Những người khác không bị ảnh hưởng bởi việc một người rút yêu cầu phần của riêng mình.
Ví dụ giả định: ba anh em cùng nhận bồi thường ở Vĩnh Long
Cha của ba anh em mất trong một vụ tai nạn giao thông. Bản án buộc người gây tai nạn bồi thường một khoản cho "các con của người bị hại" mà không chia phần. Người anh cả sống ở Vĩnh Long, người em thứ hai làm việc ở Thành phố Hồ Chí Minh, cô út đang lao động ở nước ngoài.
Người anh cả định tự nộp đơn cho nhanh. Sau khi hỏi bộ phận tiếp nhận, ba anh em chọn cách khác: người em thứ hai ký văn bản uỷ quyền tại nơi mình ở, cô út lập uỷ quyền tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước sở tại, cả ba cùng ký một văn bản thoả thuận chia đều số tiền nhận được và nhận vào tài khoản của người anh cả, rồi người anh chuyển phần cho hai em trong một thời hạn ghi rõ.
Việc chuẩn bị mất thêm vài tuần vì giấy uỷ quyền từ nước ngoài phải gửi về. Đổi lại, khi chấp hành viên thu được tiền từ người phải thi hành, khoản tiền được chi trả ngay theo văn bản thoả thuận mà không ai phải chờ. Nếu người anh tự nộp đơn một mình, rất có thể đến lúc nhận tiền mới phát sinh câu hỏi về phần của hai em, và tiền bị tạm giữ trong lúc gia đình bàn bạc. Ví dụ cho thấy việc chậm vài tuần ở khâu chuẩn bị thường rẻ hơn nhiều so với vướng ở khâu nhận tiền.
Từng bước phối hợp giữa những người cùng được hưởng
Những người cùng phía không cạnh tranh với nhau, nhưng nếu không phối hợp thì ai cũng chậm. Một quy trình gọn:
- Gặp nhau sớm, đọc chung phần quyết định của bản án và xác định nhóm mình thuộc kiểu nào.
- Thống nhất làm đơn chung hay riêng; nếu chung, cử một người làm đầu mối và lập uỷ quyền cho người đó.
- Lập văn bản thoả thuận nội bộ về tỷ lệ chia, tài khoản nhận tiền và chi phí chung nếu là khoản chưa chia.
- Gom thông tin tài sản mỗi người biết về bên phải thi hành vào một danh sách, ghi nguồn thông tin hợp pháp.
- Nộp đơn trong cùng một khoảng thời gian, vì việc có đơn sớm hay muộn có thể ảnh hưởng đến việc được tham gia nhận tiền khi chấp hành viên thu được.
- Khi có người muốn thoả thuận riêng hoặc tách khỏi đơn chung, báo cho những người khác và cho chấp hành viên bằng văn bản.
Nếu những người cùng phía bất đồng gay gắt, đặc biệt là những người thừa kế, nên tách hẳn hồ sơ và mỗi người tự lo phần của mình, thay vì cố giữ một đơn chung rồi tranh cãi trước mặt chấp hành viên.
Câu hỏi thường gặp
Một người trong nhóm tự nộp đơn cho cả khoản chung mà không hỏi ai thì sao?
Cơ quan thi hành án có thể yêu cầu bổ sung chữ ký hoặc uỷ quyền của những người cùng hưởng, hoặc chỉ thi hành trong phạm vi quyền của người nộp. Kể cả khi hồ sơ vẫn chạy, đến lúc nhận tiền, việc thiếu sự đồng ý của người khác dễ dẫn đến tranh chấp và tiền có thể bị tạm giữ chờ giải quyết.
Có cần công chứng văn bản thoả thuận chia tiền giữa những người cùng hưởng không?
Pháp luật không bắt buộc mọi văn bản thoả thuận nội bộ phải công chứng, nhưng công chứng hoặc chứng thực chữ ký giúp hạn chế tranh cãi về sau, nhất là khi số tiền lớn hoặc có người ở xa. Phần uỷ quyền cho người đứng đơn và nhận tiền thay thì cần đúng hình thức theo quy định.
Một người trong nhóm muốn tha nợ thì phần của người khác có bị ảnh hưởng không?
Mỗi người chỉ định đoạt được phần quyền của mình. Một người có thể không yêu cầu hoặc thoả thuận miễn giảm phần của mình, nhưng không thể thay người khác tha nợ. Nếu khoản tiền là khoản chung chưa chia, việc một người tự ý thoả thuận có thể gây tranh chấp; nên có văn bản thống nhất của tất cả.
Con chưa thành niên được nhận bồi thường thì tiền giao cho ai?
Tiền của con chưa thành niên thường giao cho cha, mẹ hoặc người giám hộ là người đại diện theo pháp luật của con, và người này phải quản lý vì lợi ích của con. Nếu có tranh chấp giữa những người lớn trong gia đình về việc ai nhận, chấp hành viên sẽ căn cứ vào bản án và giấy tờ về quyền đại diện.
Đã làm đơn chung rồi có tách ra được không?
Được. Người muốn tách làm văn bản gửi cơ quan thi hành án nói rõ từ nay tự yêu cầu và theo dõi phần của mình, kèm giấy tờ cần thiết. Nếu là khoản chung chưa chia, việc tách ra có thể cần thêm thoả thuận về phần của từng người trước khi cơ quan thi hành án chi trả riêng.