Lãi chậm thi hành án là khoản tiền lãi người phải thi hành phải trả thêm trên số tiền còn chưa thi hành, nếu bản án có tuyên nghĩa vụ này. Bản án dân sự buộc trả tiền thường tuyên rằng kể từ ngày người được thi hành án có đơn yêu cầu thi hành án cho đến khi thi hành xong, bên phải thi hành còn phải chịu lãi trên số tiền còn phải thi hành, theo mức lãi suất dẫn chiếu Điều 357 và Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015.
Vì mốc thường gắn với ngày có đơn, nộp đơn muộn là bỏ đi phần lãi của khoảng thời gian chưa có đơn. Bài này giải thích cách đọc câu tuyên về lãi, mức lãi khi bản án dẫn chiếu Bộ luật Dân sự, các dạng câu tuyên khác như lãi theo hợp đồng tín dụng, ai tính lãi và cách bạn tự kiểm con số. Các phép tính trong bài là ví dụ giả định; số thật phải theo đúng câu chữ của bản án bạn đang cầm.
Câu tuyên về lãi trong bản án nói gì
Đoạn tuyên về lãi chậm thi hành thường nằm ngay sau các khoản tiền chính trong phần quyết định. Nội dung điển hình gồm bốn yếu tố: mốc bắt đầu là ngày người được thi hành án có đơn yêu cầu thi hành án; mốc kết thúc là khi thi hành án xong; cơ sở tính là số tiền còn phải thi hành án; và mức lãi suất, thường dẫn chiếu điều luật cụ thể của Bộ luật Dân sự.
Mỗi yếu tố có hệ quả riêng. Mốc bắt đầu cho biết bạn kiểm soát được thời điểm lãi chạy, bằng việc nộp đơn. Mốc kết thúc cho biết lãi không dừng chỉ vì bên kia hứa trả. Cơ sở tính là số tiền còn phải thi hành, nên khi bên kia trả dần, lãi tính trên số dư giảm dần, không phải trên số ban đầu. Mức lãi phụ thuộc điều luật được dẫn, và đó là chỗ bạn phải đọc kỹ nhất.
Không phải bản án nào cũng có câu này. Nếu bản án không tuyên lãi chậm thi hành, chấp hành viên không tự thêm vào, và bạn cũng không thể yêu cầu khoản lãi đó qua thủ tục thi hành án. Ngược lại, nếu có mà bạn quên ghi trong đơn, nghĩa vụ vẫn tồn tại trong bản án, nhưng ghi rõ giúp tránh bị bỏ sót khi tính toán.
Vì sao mốc tính thường là ngày có đơn
Cách tuyên gắn lãi với ngày có đơn phản ánh nguyên tắc tự định đoạt trong thi hành án theo đơn. Trước khi có đơn, người được thi hành chưa thể hiện ý chí đòi thông qua cơ quan nhà nước, và người phải thi hành có thể vẫn đang chờ hai bên tự giải quyết. Từ khi có đơn, việc chậm trả không còn là chuyện hai bên tự dàn xếp mà là chậm thi hành một yêu cầu chính thức, nên phát sinh lãi.
Hệ quả thực tế là người được thi hành nắm một phần công tắc. Ví dụ giả định: bản án buộc trả 500 triệu đồng, bên được thi hành chờ một năm mới nộp đơn vì bên kia hứa trả. Một năm đó không có lãi chậm thi hành theo câu tuyên này, dù bên kia vẫn chưa trả đồng nào. Nếu bản án dẫn chiếu mức lãi 10%/năm, phần mất đi trong ví dụ là khoảng 50 triệu đồng.
Cũng cần nói rõ: ngày có đơn là ngày cơ quan thi hành án nhận đơn hoặc ngày có dấu bưu điện nơi gửi, không phải ngày bạn viết đơn hay ngày ra quyết định thi hành án. Giữ giấy biên nhận hoặc biên lai bưu chính chính là giữ bằng chứng cho mốc tính lãi.
Mức lãi khi bản án dẫn chiếu Bộ luật Dân sự
Khoản 2 Điều 357 Bộ luật Dân sự 2015 quy định bên chậm trả tiền phải trả lãi đối với số tiền chậm trả tương ứng với thời gian chậm trả; lãi suất theo thoả thuận nhưng không vượt mức giới hạn tại khoản 1 Điều 468, nếu không có thoả thuận thì theo khoản 2 Điều 468. Khoản 1 Điều 468 đặt giới hạn lãi suất thoả thuận là 20%/năm, trừ khi luật khác có quy định khác; khoản 2 quy định mức bằng 50% mức giới hạn đó, tức 10%/năm.
Trên thực tế, phần lớn bản án tranh chấp dân sự thông thường giữa cá nhân với nhau dẫn chiếu theo cách này, nên mức lãi chậm thi hành thường là 10%/năm trên số tiền còn phải thi hành, nếu các bên không có thoả thuận khác được toà ghi nhận. Tuy vậy, bạn đọc chính câu tuyên của bản án mình: có bản án ghi rõ con số, có bản án chỉ dẫn điều luật, và có những loại tranh chấp tuyên theo cách khác.
Bộ luật Dân sự 2015 vẫn là văn bản hiện hành tại thời điểm viết bài, nhưng mức giới hạn lãi suất có thể được điều chỉnh theo cơ chế luật cho phép. Khi tính số tiền lớn, kiểm lại mức giới hạn đang áp dụng ở thời điểm thanh toán.
Các dạng câu tuyên về lãi hay gặp
Không phải bản án nào cũng tuyên lãi theo một khuôn. Bảng dưới tóm tắt các dạng thường gặp; câu chữ cụ thể trong bản án của bạn luôn là căn cứ cuối cùng.
| Dạng câu tuyên | Mốc bắt đầu | Mức lãi | Thường gặp ở |
|---|---|---|---|
| Lãi chậm thi hành theo Điều 357, Điều 468 Bộ luật Dân sự | Ngày có đơn yêu cầu thi hành án | Theo khoản 2 Điều 468 nếu không có thoả thuận | Vay tiền giữa cá nhân, mua bán, bồi thường |
| Tiếp tục chịu lãi theo hợp đồng tín dụng | Ngày tiếp theo sau ngày xét xử | Theo lãi suất các bên thoả thuận trong hợp đồng | Ngân hàng, tổ chức tín dụng khởi kiện khách vay |
| Lãi theo mức các bên đã thoả thuận trong hợp đồng | Theo câu tuyên cụ thể | Mức thoả thuận, trong giới hạn luật cho phép | Hợp đồng có điều khoản lãi chậm trả rõ ràng |
| Không tuyên lãi chậm thi hành | Không có | Không có | Một số loại nghĩa vụ không phải tiền, hoặc toà không tuyên |
Dạng thứ hai đặc biệt quan trọng với người vay ngân hàng: lãi không bắt đầu từ ngày có đơn mà tiếp tục chạy theo hợp đồng ngay sau ngày xét xử. Đây là lý do khoản nợ ngân hàng sau bản án có thể tăng nhanh nếu không được giải quyết.
Ai tính lãi và cách bạn tự kiểm con số
Khi thu được tiền và chi trả, chấp hành viên tính số lãi phải thi hành theo câu tuyên của bản án, trên số tiền còn phải thi hành và theo thời gian thực tế. Bạn không phải tự tính để được nhận, nhưng nên tự kiểm, vì sai sót về mốc thời gian là chuyện có thể xảy ra, nhất là khi hồ sơ được chuyển giao giữa các đơn vị trong đợt sắp xếp lại bộ máy.
Cách kiểm đơn giản là chia thời gian thành các đoạn, mỗi đoạn có một số dư cố định. Ví dụ giả định: còn phải thi hành 300 triệu đồng từ ngày có đơn, sau bốn tháng bên kia trả 100 triệu, rồi tám tháng sau trả nốt. Với mức giả định 10%/năm, đoạn đầu lãi khoảng 300 triệu nhân 10% nhân 4/12, tức 10 triệu; đoạn sau khoảng 200 triệu nhân 10% nhân 8/12, tức gần 13,3 triệu. Tổng lãi khoảng 23,3 triệu đồng.
Nếu con số chấp hành viên thông báo khác nhiều so với phép tính của bạn, hỏi lại cách tính: mốc bắt đầu là ngày nào, các khoản trả từng phần ghi nhận vào ngày nào, mức lãi áp dụng là bao nhiêu. Phần lớn chênh lệch đến từ việc một khoản trả trực tiếp giữa hai bên chưa được báo cho cơ quan thi hành án, hoặc từ thời gian hoãn.
Nhìn từ phía người phải thi hành: giới hạn tiền lãi một cách hợp pháp
Nếu bạn là bên thua kiện, câu tuyên về lãi là lý do nên xử lý sớm thay vì để kéo dài. Mỗi tháng chậm trả, khoản lãi trên số dư lại cộng thêm, và khi đến giai đoạn cưỡng chế còn phát sinh chi phí cưỡng chế. Cách hợp pháp để giới hạn khoản này là trả càng sớm càng nhiều càng tốt, kể cả trả từng phần, vì lãi chỉ tính trên số tiền còn phải thi hành.
Khi trả từng phần, nộp qua cơ quan thi hành án hoặc nếu trả trực tiếp thì lấy giấy nhận tiền có chữ ký bên được thi hành và gửi bản sao cho chấp hành viên. Không có chứng từ, khoản bạn đã trả có thể không được ghi nhận kịp, và lãi vẫn bị tính trên số dư cũ. Bạn cũng có thể đề nghị thoả thuận với bên được thi hành về lịch trả và mức lãi; thoả thuận hợp lệ được ghi nhận trong hồ sơ thi hành án.
Điều không nên làm là chuyển tài sản cho người thân hay rút tiền khỏi tài khoản để tránh bị khấu trừ. Ngoài việc không làm giảm nghĩa vụ, hành vi tẩu tán tài sản để trốn tránh thi hành án có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý nặng hơn nhiều so với khoản lãi.
Những điều làm thay đổi tiền lãi mà ít người để ý
Trả trực tiếp không báo. Bên kia trả thẳng cho bạn mà không ai báo cơ quan thi hành án thì hồ sơ vẫn ghi số dư cũ, lãi tính sai. Lập giấy nhận tiền và gửi bản sao cho chấp hành viên mỗi lần nhận.
Đồng ý cho hoãn. Theo luật hiện hành, khi người được thi hành đồng ý cho hoãn thi hành, trong thời gian hoãn người phải thi hành có thể không phải chịu lãi chậm thi hành, trừ khi các bên thoả thuận khác. Trước khi ký văn bản đồng ý hoãn, hỏi rõ hệ quả về lãi và ghi thoả thuận vào văn bản nếu muốn giữ lãi.
Thoả thuận giảm hoặc bỏ lãi. Hai bên được thoả thuận về việc thi hành, kể cả miễn giảm một phần lãi để đổi lấy việc trả nhanh. Thoả thuận nên lập thành văn bản và báo cho chấp hành viên, ghi rõ nếu bên kia không trả đúng thì phần lãi được miễn có khôi phục hay không.
Rút đơn rồi nộp lại. Nếu đã có văn bản không yêu cầu tiếp tục thi hành và việc thi hành bị đình chỉ, bạn có thể mất quyền yêu cầu với phần đó. Đừng dùng việc rút đơn như một cách tạm dừng.
Nghĩa vụ liên đới. Khi nhiều người liên đới trả, tiền một người trả làm giảm số dư chung, kéo theo lãi của cả nhóm giảm. Số dư phải được theo dõi chung, không tách riêng từng người.
Câu hỏi thường gặp
Bản án không có câu về lãi chậm thi hành thì có đòi lãi được không?
Không đòi được qua thủ tục thi hành án, vì cơ quan thi hành án chỉ thi hành những gì bản án đã tuyên. Nếu cho rằng toà bỏ sót, bạn có thể hỏi về khả năng đề nghị toà sửa chữa, bổ sung bản án theo thủ tục tố tụng. Khả năng này có giới hạn, nên kiểm sớm khi vừa nhận bản án.
Lãi chậm thi hành có tính trên tiền án phí không?
Thông thường câu tuyên lãi chậm thi hành gắn với khoản tiền người phải thi hành trả cho người được thi hành, không gắn với án phí nộp ngân sách. Án phí được thi hành chủ động theo cơ chế riêng. Nếu bản án tuyên khác, câu chữ của bản án là căn cứ.
Bên phải thi hành đã nộp tiền vào cơ quan thi hành án nhưng mình chưa nhận, lãi còn chạy không?
Về nguyên tắc, khi người phải thi hành đã nộp đủ tiền cho cơ quan thi hành án, nghĩa vụ của họ coi như đã thực hiện với phần tiền đó, nên việc bạn chậm đến nhận không làm lãi chạy tiếp với họ. Hãy nhận tiền sớm khi có thông báo để tránh những phức tạp không cần thiết.
Tiền lãi chậm thi hành có bị trừ phí thi hành án không?
Phí thi hành án tính trên số tiền, giá trị tài sản người được thi hành thực nhận theo quy định về phí hiện hành. Khoản lãi bạn thực nhận thường cũng nằm trong số tiền thực nhận đó. Mức phí và các trường hợp miễn, giảm cần đối chiếu văn bản đang có hiệu lực.
Vay ngân hàng bị kiện thì lãi sau bản án tính thế nào?
Với tranh chấp hợp đồng tín dụng, bản án thường tuyên khách vay tiếp tục chịu lãi theo mức thoả thuận trong hợp đồng kể từ sau ngày xét xử cho đến khi trả xong. Cách tính này khác với lãi chậm thi hành tính từ ngày có đơn. Người vay nên đọc kỹ câu tuyên và chủ động thoả thuận với ngân hàng sớm.
Có được yêu cầu lãi chậm thi hành cho giai đoạn trước khi nộp đơn không?
Nếu bản án tuyên lãi tính từ ngày có đơn, giai đoạn trước khi có đơn không có lãi chậm thi hành theo câu tuyên đó. Lãi phát sinh trước ngày xét xử, nếu có, đã được toà tính vào các khoản trong bản án. Đây là lý do nên nộp đơn ngay khi bản án có hiệu lực.