Người được thi hành án đang sống ở nước ngoài vẫn có đủ quyền yêu cầu thi hành bản án tại Việt Nam: có thể tự gửi đơn qua đường bưu chính, hoặc uỷ quyền cho người trong nước làm việc và nhận tiền thay. Khó khăn chủ yếu nằm ở giấy tờ lập ở nước ngoài, việc liên lạc với chấp hành viên và việc đưa tiền ra nước ngoài sau khi nhận.
Đây là tình huống của nhiều gia đình: kiện đòi nợ, đòi nhà khi còn ở trong nước rồi sang định cư; hoặc thắng một vụ chia tài sản trong lúc đang làm việc ở nước ngoài. Bài này đi qua những điều cần chuẩn bị để theo hồ sơ thi hành án từ xa mà không phải bay về nhiều lần. Phần chi tiết về văn bản uỷ quyền thuộc chuyên đề uỷ quyền, ở đây chỉ nhắc ở mức đủ dùng.
Hai cách theo hồ sơ: tự làm từ xa hoặc uỷ quyền
Cách thứ nhất là tự đứng tên làm mọi việc. Bạn gửi đơn yêu cầu thi hành án kèm giấy tờ qua bưu chính về cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền, cung cấp địa chỉ liên lạc ở nước ngoài và thư điện tử, rồi theo dõi qua thư từ và các kênh trực tuyến mà cơ quan thi hành án có. Cách này phù hợp khi hồ sơ đơn giản, bên kia có tài khoản để khấu trừ và bạn không cần có mặt ở các buổi làm việc.
Cách thứ hai là uỷ quyền cho một người tin cậy ở Việt Nam, có thể là người thân hoặc luật sư. Người được uỷ quyền nộp đơn, làm việc với chấp hành viên, tham gia buổi kê biên, nhận thông báo và nhận tiền nếu văn bản uỷ quyền cho phép. Hồ sơ có kê biên nhà đất, đấu giá, nhiều buổi làm việc thì gần như phải chọn cách này.
Có thể kết hợp: bạn tự nộp đơn để hồ sơ được mở sớm, trong thời hiệu, sau đó gửi văn bản uỷ quyền khi đã chuẩn bị xong. Điều cần tránh là để hồ sơ không có ai theo, vì chấp hành viên cần người được thi hành phản hồi khi có kết quả xác minh hay đề nghị thoả thuận.
Giấy tờ lập ở nước ngoài: cần lưu ý gì
Giấy tờ bạn ký ở nước ngoài để dùng tại cơ quan thi hành án Việt Nam phải được lập theo hình thức được chấp nhận. Bảng dưới là các tình huống thường gặp.
| Giấy tờ | Cách lập thường được chấp nhận | Lưu ý |
|---|---|---|
| Đơn yêu cầu thi hành án | Bạn tự ký, gửi bản gốc qua bưu chính | Ghi rõ địa chỉ liên lạc ở nước ngoài và trong nước nếu có |
| Văn bản uỷ quyền | Chứng nhận tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước sở tại, hoặc công chứng ở nước ngoài rồi hợp pháp hoá lãnh sự | Ghi rõ phạm vi: nộp đơn, làm việc, nhận tiền, thoả thuận |
| Giấy tờ tuỳ thân | Bản sao hộ chiếu, giấy tờ nhân thân hợp lệ | Tên trên hộ chiếu nước ngoài khác tên trong bản án thì cần giấy tờ chứng minh cùng một người |
| Giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp | Hợp pháp hoá lãnh sự, dịch sang tiếng Việt và chứng thực bản dịch | Trừ trường hợp được miễn theo điều ước hoặc nguyên tắc có đi có lại |
| Thông tin tài khoản nhận tiền | Văn bản đề nghị chuyển khoản, ghi tài khoản trong nước hoặc nước ngoài | Hỏi trước cơ quan thi hành án có chuyển ra nước ngoài được không |
Quy định về hợp pháp hoá lãnh sự và các trường hợp miễn có thể thay đổi, bạn nên hỏi cơ quan đại diện Việt Nam nơi mình sống trước khi đi làm giấy tờ.
Thứ tự chuẩn bị nếu bạn đang ở nước ngoài
Nếu bạn vừa nhận bản án có hiệu lực mà bên kia không tự trả, các bước dưới đây giúp hồ sơ được mở và chạy mà bạn không phải về nước ngay.
- Kiểm tra thời hiệu yêu cầu thi hành án còn bao lâu tính từ ngày bản án có hiệu lực, ghi ngày cụ thể vào lịch.
- Xác định cơ quan thi hành án có thẩm quyền theo toà đã xử, có tính tới việc sắp xếp bộ máy năm 2025; hỏi qua thư điện tử hoặc nhờ người thân hỏi giúp.
- Soạn đơn yêu cầu thi hành án, kèm bản sao bản án và thông tin tài sản của bên phải thi hành mà bạn biết; gửi bằng dịch vụ bưu chính có theo dõi.
- Lập văn bản uỷ quyền tại cơ quan đại diện Việt Nam, hoặc theo hình thức được chấp nhận, cho người sẽ thay bạn làm việc.
- Gửi văn bản uỷ quyền và thông tin liên lạc của người được uỷ quyền cho cơ quan thi hành án.
- Thống nhất với người được uỷ quyền cách báo cáo: mỗi lần có thông báo, biên bản thì chụp gửi cho bạn, quyết định quan trọng như thoả thuận giảm nợ phải hỏi bạn trước.
Nhận tiền và đưa tiền ra nước ngoài
Nhận qua người được uỷ quyền là cách phổ biến. Nếu văn bản uỷ quyền có nội dung nhận tiền, cơ quan thi hành án chi trả cho người được uỷ quyền. Hai bên nên thoả thuận rõ cách chuyển tiếp cho bạn và lưu chứng từ.
Nhận vào tài khoản của chính bạn. Nhiều người vẫn giữ tài khoản ngân hàng trong nước. Bạn có thể đề nghị cơ quan thi hành án chuyển khoản vào tài khoản đó, rồi tự xử lý tiếp.
Chuyển ra nước ngoài theo quy định ngoại hối. Việc chuyển tiền từ Việt Nam ra nước ngoài phải theo quy định quản lý ngoại hối hiện hành. Ngân hàng thường yêu cầu giấy tờ chứng minh nguồn gốc khoản tiền, ví dụ bản án và chứng từ nhận tiền thi hành án. Hỏi ngân hàng trước để chuẩn bị đủ.
Thuế và nghĩa vụ ở nước bạn đang sống. Khoản tiền nhận được có thể phải khai báo hoặc chịu thuế theo pháp luật nước bạn cư trú, tuỳ bản chất khoản tiền. Việt Nam và nhiều nước có hiệp định tránh đánh thuế hai lần; nên hỏi người tư vấn thuế nơi bạn sống.
Rủi ro khi giao việc cho người thân và cách giảm
Uỷ quyền rộng cho người thân là thuận tiện nhưng có rủi ro. Có trường hợp người được uỷ quyền tự thoả thuận giảm nợ với bên kia, nhận tiền rồi không chuyển tiếp, hoặc đơn giản là bận nên bỏ lỡ thông báo quan trọng. Khi bạn ở xa, phát hiện muộn có thể làm mất cơ hội thu hồi.
Cách giảm rủi ro là viết phạm vi uỷ quyền cụ thể: được nộp đơn, nhận và nộp giấy tờ, tham dự buổi làm việc; còn việc thoả thuận giảm nợ, nhận tài sản thay tiền thì cần bạn đồng ý bằng văn bản. Bạn cũng có thể đề nghị cơ quan thi hành án gửi bản sao các thông báo quan trọng đến địa chỉ của chính bạn.
Khi hồ sơ có giá trị lớn hoặc tranh chấp phức tạp, uỷ quyền cho luật sư có thể an toàn hơn vì họ chịu trách nhiệm nghề nghiệp. Bạn vẫn nên giữ liên lạc trực tiếp với chấp hành viên ở mức hỏi trạng thái hồ sơ, để không phụ thuộc hoàn toàn vào một người.
Ví dụ giả định: chị M ở nước ngoài và căn nhà ở Khánh Hoà
Ví dụ giả định: chị M đã định cư ở nước ngoài, thắng kiện đòi lại một khoản tiền đặt cọc mua nhà ở Khánh Hoà. Bên bán không trả. Chị M gửi đơn yêu cầu thi hành án qua bưu chính, kèm bản sao bản án và thông tin về một thửa đất bên bán đang đứng tên. Đồng thời, chị lập văn bản uỷ quyền tại cơ quan đại diện Việt Nam, giao cho em trai ở Nha Trang làm việc với cơ quan thi hành án, nhưng ghi rõ mọi thoả thuận giảm nợ phải được chị đồng ý bằng văn bản.
Chấp hành viên xác minh, kê biên thửa đất. Bên bán xin trả dần để tránh đấu giá, đề nghị giảm phần lãi. Em trai chị M chụp gửi biên bản, chị M đồng ý giảm một phần lãi đổi lấy lịch trả ngắn, ký văn bản xác nhận gửi về. Tiền được chuyển vào tài khoản trong nước của chị, sau đó chị làm thủ tục chuyển ra nước ngoài với giấy tờ ngân hàng yêu cầu.
Ví dụ cho thấy chị M không phải về nước lần nào, nhưng vẫn giữ quyền quyết định ở những điểm quan trọng. Đó là cách cân bằng giữa thuận tiện và an toàn.
Những câu nên hỏi chấp hành viên khi theo hồ sơ từ xa
Mỗi lần liên lạc với cơ quan thi hành án, dù trực tiếp hay qua người được uỷ quyền, nên hỏi đúng trọng tâm để không phải hỏi lại nhiều lần qua thư từ mất thời gian.
- Hồ sơ đã có quyết định thi hành án chưa, chấp hành viên nào được phân công và cách liên lạc chính thức là gì.
- Kết quả xác minh tài sản của bên phải thi hành ra sao, có cần bạn cung cấp thêm thông tin gì không.
- Có biện pháp bảo đảm hay cưỡng chế nào đã áp dụng, chẳng hạn phong toả tài khoản, tạm dừng sang tên.
- Bên phải thi hành có đề nghị thoả thuận, xin hoãn hay khiếu nại gì không, và bạn cần trả lời trong thời hạn nào.
- Khi có tiền thu được, cơ quan thi hành án chi trả theo hình thức nào, cần giấy tờ gì từ bạn hoặc người được uỷ quyền.
- Các khoản phí thi hành án sẽ khấu trừ thế nào, để bạn tính số tiền thực nhận.
Ghi lại ngày hỏi, người trả lời và nội dung. Khi ở xa, một cuốn nhật ký hồ sơ như vậy giúp bạn phát hiện sớm nếu hồ sơ đứng yên quá lâu và có căn cứ để khiếu nại khi cần.
Lỗi hay gặp của người theo hồ sơ từ nước ngoài
Để thời hiệu trôi qua. Nhiều người định "khi nào về sẽ nộp đơn", rồi bận rộn ở nước ngoài, đến khi về thì đã gần hết hoặc hết thời hiệu yêu cầu thi hành án. Gửi đơn qua bưu chính trước, các việc khác làm sau.
Văn bản uỷ quyền lập sai hình thức. Giấy uỷ quyền viết tay, ký ở nước ngoài mà không qua cơ quan đại diện hay hợp pháp hoá thường bị từ chối. Mất một vòng gửi đi gửi lại có khi tốn vài tháng.
Không cập nhật địa chỉ liên lạc. Đổi chỗ ở, đổi thư điện tử mà không báo cơ quan thi hành án thì các thông báo quan trọng có thể không tới tay bạn đúng lúc, trong khi thời hạn phản hồi vẫn chạy.
Giao trọn quyền rồi không hỏi lại. Uỷ quyền không có nghĩa buông hẳn. Thỉnh thoảng tự hỏi trạng thái hồ sơ giúp bạn biết người được uỷ quyền có đang làm đúng việc hay không.
Câu hỏi thường gặp
Đang ở nước ngoài có gửi đơn yêu cầu thi hành án qua bưu điện được không?
Được. Đơn có thể gửi qua dịch vụ bưu chính đến cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền. Bạn nên dùng dịch vụ có theo dõi để chứng minh ngày gửi, vì ngày gửi có ý nghĩa với thời hiệu yêu cầu thi hành án.
Văn bản uỷ quyền ký ở nước ngoài có cần hợp pháp hoá lãnh sự không?
Nếu lập tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài thì dùng được tại Việt Nam. Nếu công chứng tại cơ quan nước ngoài thì thường cần hợp pháp hoá lãnh sự và dịch, trừ trường hợp được miễn theo điều ước hoặc nguyên tắc có đi có lại.
Đã đổi tên khi nhập quốc tịch nước ngoài thì chứng minh là người được thi hành thế nào?
Bạn cần giấy tờ thể hiện việc thay đổi tên hoặc liên kết giữa tên cũ và tên mới, như quyết định cho nhập quốc tịch, giấy tờ hộ tịch có ghi chú, hợp pháp hoá và dịch theo quy định. Hỏi trước cơ quan thi hành án loại giấy tờ họ chấp nhận.
Cơ quan thi hành án có chuyển tiền thẳng ra tài khoản nước ngoài không?
Cách chi trả cụ thể phụ thuộc quy định hiện hành và điều kiện của cơ quan thi hành án. Phổ biến hơn là chi trả cho người được uỷ quyền hoặc vào tài khoản trong nước, sau đó người nhận tự chuyển ra nước ngoài theo quy định ngoại hối.
Người được uỷ quyền có được tự thoả thuận giảm nợ không?
Chỉ khi văn bản uỷ quyền cho phép. Nếu bạn muốn giữ quyền quyết định, hãy ghi rõ trong văn bản rằng mọi thoả thuận giảm nợ, nhận tài sản thay tiền phải có sự đồng ý bằng văn bản của bạn.
Có cần về Việt Nam để tham dự buổi kê biên tài sản của bên kia không?
Không bắt buộc. Người được thi hành có thể vắng mặt hoặc cử người được uỷ quyền tham dự. Sự có mặt giúp bạn nắm tình hình và nêu ý kiến kịp thời, nhưng việc kê biên vẫn được tiến hành theo trình tự luật định.