Luật cho phép các bên đương sự tự thoả thuận về việc thi hành án, miễn là không trái pháp luật và đạo đức xã hội, nên người phải thi hành án hoàn toàn có thể đề nghị trả dần thay vì trả một lần. Điều kiện là bên được thi hành án đồng ý. Khi đã có thoả thuận mà bạn không làm đúng, người được thi hành án có quyền yêu cầu thi hành phần còn lại theo đúng nội dung bản án, tức là bạn quay về điểm xuất phát, thậm chí bất lợi hơn.
Nhiều người thua kiện chỉ nói "không có tiền, từ từ trả" rồi chờ. Bên thắng kiện nghe câu đó quá nhiều nên gần như không tin. Một phương án trả dần được chấp nhận là phương án có con số cụ thể, có lịch, có nguồn tiền rõ, và cho bên kia thấy họ nhận được nhiều hơn, sớm hơn so với việc đợi cưỡng chế. Bài này hướng dẫn từng bước dựng phương án như vậy, góc nhìn của người phải trả.
Vì sao bên thắng kiện có thể đồng ý
Người được thi hành án muốn tiền, không muốn quy trình. Cưỡng chế đòi hỏi xác minh tài sản, kê biên, định giá, đấu giá; mỗi bước tốn thời gian và có khi đấu giá không thành, phải giảm giá nhiều lần. Phí thi hành án tính trên số tiền thực nhận cũng là một khoản họ phải tính. Nếu tài sản của bạn chủ yếu là thu nhập hằng tháng, hoặc nhà đất đang thế chấp ngân hàng, thì con đường cưỡng chế với họ càng dài và mờ.
Một phương án trả dần tốt đánh đúng vào chỗ đó: nó biến khoản nợ khó đòi thành dòng tiền đều. Nhiều chủ nợ là hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ; họ cần tiền quay vòng hơn là chờ một khoản lớn trong tương lai không chắc. Khi bạn hiểu lợi ích của họ, bạn viết đề xuất theo ngôn ngữ của họ chứ không theo ngôn ngữ xin xỏ.
Cũng phải thực tế: có người được thi hành án từ chối mọi đề nghị, vì mâu thuẫn cá nhân hoặc vì họ biết bạn có tài sản dễ xử lý. Khi đó thoả thuận không thành, việc thi hành đi theo thủ tục chung. Bạn vẫn nên giữ bản đề xuất đã gửi; nó cho thấy thiện chí của bạn trong hồ sơ.
Bước 1: Tính khả năng trả thật của mình
Phương án hỏng nhiều nhất vì người đề xuất tự hứa quá sức. Trước khi gặp bên kia, ngồi tính trên giấy:
- Liệt kê toàn bộ thu nhập đều đặn hằng tháng của bạn: lương, tiền công, thu nhập kinh doanh, tiền cho thuê. Lấy mức thấp của vài tháng gần nhất, không lấy tháng cao nhất.
- Liệt kê chi tiêu thiết yếu: ăn ở, học phí của con, thuốc men, tiền trả các khoản vay khác đang chạy. Đừng cắt đến mức không sống được; phương án sẽ vỡ sau hai tháng.
- Phần chênh lệch là mức có thể trả mỗi kỳ. Nên đề xuất thấp hơn mức đó một chút để có khoảng đệm khi phát sinh.
- Xem có tài sản nào bán được để trả trước một khoản lớn ban đầu: xe thứ hai, hàng tồn kho, khoản người khác đang nợ bạn. Một khoản trả trước làm phương án đáng tin hơn rất nhiều.
- Tính tổng thời gian trả: lấy số nợ còn lại chia mức trả mỗi kỳ. Nếu ra một con số quá dài, ví dụ hàng chục năm, phương án gần như chắc bị từ chối; cần nghĩ thêm nguồn tiền hoặc đề nghị giảm một phần.
Ví dụ giả định: khoản phải trả theo bản án là 300 triệu đồng. Bạn bán được chiếc xe để trả trước 60 triệu, mỗi tháng dư ra khoảng 8 triệu sau chi tiêu thiết yếu. Đề xuất 7 triệu mỗi tháng thì phần còn lại 240 triệu cần khoảng 35 tháng. Đó là con số có thể đem ra bàn.
Bước 2: Viết đề xuất trả dần có đủ những gì
Đề xuất nên gửi bằng văn bản, ngắn gọn, đủ các ý sau:
- Thông tin hai bên, số bản án và số quyết định thi hành án.
- Tổng số tiền còn phải thi hành theo bản án, kể cả lãi chậm thi hành nếu bản án tuyên, để hai bên cùng nhìn một con số.
- Khoản trả trước (nếu có), số tiền mỗi kỳ, ngày trả cố định trong tháng, tổng số kỳ.
- Cách trả: nộp qua cơ quan thi hành án hay chuyển khoản trực tiếp vào tài khoản người được thi hành án; mỗi kỳ có chứng từ.
- Đề nghị về lãi chậm thi hành trong thời gian trả dần: giữ nguyên, giảm, hay không tính. Đây là điểm thương lượng, nói thẳng ra.
- Hệ quả nếu bạn chậm trả: chậm quá bao nhiêu ngày thì bên kia có quyền yêu cầu thi hành toàn bộ phần còn lại.
- Lời giải thích ngắn, trung thực về hoàn cảnh và nguồn tiền. Không cần kể lể.
Tự đưa ra điều khoản hệ quả khi chậm trả nghe có vẻ bất lợi, nhưng chính nó làm bên kia tin. Bạn chỉ cần bảo đảm mình giữ được lịch đã đề ra.
Bước 3: Thương lượng và chốt thoả thuận
Gặp ở nơi trung lập hoặc tại cơ quan thi hành án. Nhiều cơ quan thi hành án tạo điều kiện để hai bên gặp nhau, có chấp hành viên chứng kiến. Gặp có người chứng kiến giúp cuộc nói chuyện bớt căng và kết quả được ghi nhận chính thức.
Chuẩn bị phương án lùi. Bên kia có thể đòi trả trước nhiều hơn, rút ngắn thời gian hoặc giữ nguyên lãi. Biết trước mức tối đa mình chịu được để không gật đầu với thứ mình không làm nổi.
Chốt thành văn bản. Thoả thuận nên lập thành văn bản có chữ ký hai bên; nếu có chấp hành viên chứng kiến thì càng tốt. Văn bản nộp vào hồ sơ thi hành án để cơ quan thi hành án biết và theo dõi.
Đừng trả tiền mặt không biên nhận. Mọi lần trả đều phải có chứng từ: biên lai của cơ quan thi hành án, ủy nhiệm chi ngân hàng ghi rõ nội dung, hoặc giấy nhận tiền có chữ ký người nhận. Thiếu chứng từ là thiếu bằng chứng mình đã trả.
Khi đã thoả thuận mà không trả được đúng lịch
Nguyên tắc luật là: khi người phải thi hành án không thực hiện đúng thoả thuận, người được thi hành án có quyền yêu cầu thi hành phần nghĩa vụ chưa được thi hành theo nội dung bản án. Nghĩa là bên kia không cần kiện lại; họ chỉ cần báo với cơ quan thi hành án, và việc thi hành, kể cả cưỡng chế, tiếp tục với phần còn lại.
Vì vậy, nếu biết trước kỳ sau sẽ trễ, hãy chủ động báo sớm, đề nghị dời một kỳ và trả bù. Người được thi hành án thường dễ chấp nhận một lần trễ có báo trước hơn là im lặng. Nếu hoàn cảnh thay đổi lớn, như mất việc, ốm nặng, nên đề nghị sửa thoả thuận bằng văn bản mới chứ không tự ý giảm mức trả.
Ở phía bên kia, người được thi hành án cũng nên ghi lại từng kỳ đã nhận, để khi cần yêu cầu thi hành phần còn lại thì con số rõ ràng, không tranh cãi.
Những lỗi làm phương án trả dần đổ vỡ
Hứa theo mong muốn, không theo sổ sách. Người đang bị dồn ép hay đưa ra con số bên kia muốn nghe để được gật đầu. Hai ba kỳ đầu cố được, đến kỳ thứ tư thì vỡ, và lúc đó bên kia mất niềm tin hoàn toàn. Một con số khiêm tốn mà giữ được luôn có lợi hơn con số đẹp mà bỏ dở.
Im lặng khi trễ hạn. Trễ một kỳ chưa phải thảm hoạ; im lặng mới là thảm hoạ. Bên được thi hành án không biết bạn trễ vì khó khăn hay vì bỏ trốn, nên phản ứng tự nhiên của họ là báo cơ quan thi hành án tiếp tục cưỡng chế.
Vừa xin trả dần vừa bán tài sản đi nơi khác. Trong thời gian thương lượng, nếu bạn chuyển nhượng nhà đất, xe cộ cho người thân, bên kia sẽ coi đó là tẩu tán và có thể yêu cầu áp dụng biện pháp ngăn chặn, thậm chí yêu cầu toà tuyên giao dịch vô hiệu. Tài sản bán đi, nếu có, nên dùng đúng để trả nợ và có chứng từ.
Không tính tới các khoản khác trong bản án. Có người thoả thuận xong với chủ nợ rồi mới nhớ còn án phí, còn khoản phải trả cho người thứ hai. Phương án phải nhìn toàn bộ nghĩa vụ, nếu không dòng tiền sẽ bị kéo về nhiều phía cùng lúc.
Để người khác thương lượng thay mà không có giấy uỷ quyền. Người thân đi nói chuyện thay thì được, nhưng muốn ký thoả thuận thay bạn thì cần uỷ quyền hợp lệ. Thoả thuận do người không có thẩm quyền ký dễ bị bên kia hoặc chính bạn phủ nhận về sau.
Phần nào trả dần được với ai
Bản án có thể có nhiều khoản; mỗi khoản có người nhận khác nhau và cách thương lượng khác nhau.
| Khoản | Thương lượng với ai | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nợ, bồi thường cho cá nhân, doanh nghiệp | Chính người được thi hành án | Họ đồng ý là được; ghi rõ lịch và lãi |
| Cấp dưỡng nuôi con hằng tháng | Người được cấp dưỡng | Cấp dưỡng là khoản định kỳ cho nhu cầu sống của con; chậm trả ảnh hưởng trực tiếp tới trẻ, nên ưu tiên trả đúng |
| Án phí, tiền phạt nộp ngân sách | Cơ quan thi hành án | Không có "người được thi hành án" để thoả thuận; nộp càng sớm càng tránh bị cưỡng chế; khó khăn thật sự thì xem cơ chế xét miễn, giảm |
| Nghĩa vụ giao tài sản, trả nhà | Người được thi hành án | Có thể thoả thuận thời điểm giao; không "trả dần" theo nghĩa tiền |
Nếu cả bản án có nhiều người được thi hành án, thoả thuận với một người không ràng buộc người khác. Bạn cần nói chuyện với từng người.
Câu hỏi thường gặp
Bên thắng kiện không đồng ý trả dần thì chấp hành viên có ép được họ không?
Không. Thoả thuận phải dựa trên sự tự nguyện của các bên; chấp hành viên có thể tạo điều kiện cho hai bên gặp nhau nhưng không quyết định thay người được thi hành án. Nếu họ không đồng ý, việc thi hành đi theo thủ tục chung.
Đang trả dần theo thoả thuận thì có bị trừ lương hay phong toả tài khoản nữa không?
Nếu bạn trả đúng lịch, thường không có lý do áp dụng biện pháp cưỡng chế. Tuy nhiên các biện pháp đã áp dụng trước đó có được gỡ hay không còn tuỳ nội dung thoả thuận và quyết định của cơ quan thi hành án. Nên ghi rõ điều này khi thoả thuận.
Có thể thoả thuận giảm bớt số tiền phải trả không?
Có, nếu người được thi hành án đồng ý. Giảm một phần để nhận nhanh phần còn lại là thoả thuận khá phổ biến. Văn bản cần ghi rõ số tiền được giảm, số còn phải trả và việc bên được thi hành án không yêu cầu phần đã giảm nữa.
Thoả thuận viết tay giữa hai bên, không qua cơ quan thi hành án, có giá trị không?
Thoả thuận tự nguyện giữa các bên vẫn có giá trị, nhưng nếu hồ sơ đang ở cơ quan thi hành án thì nên nộp văn bản đó vào hồ sơ. Không nộp, chấp hành viên có thể vẫn tiếp tục các bước thi hành vì không biết hai bên đã thoả thuận.
Người thân trả thay một phần có được không?
Được. Người thân có thể nộp thay hoặc chuyển khoản trả thay; chứng từ nên ghi rõ là trả cho nghĩa vụ của ai theo bản án nào. Việc trả thay không làm người thân trở thành người phải thi hành án, trừ khi họ tự cam kết bảo lãnh.
Trả dần có làm phát sinh thêm phí thi hành án không?
Phí thi hành án gắn với số tiền người được thi hành án thực nhận qua cơ quan thi hành án theo quy định, không tăng chỉ vì trả nhiều lần. Cách tính và mức phí cụ thể cần đối chiếu văn bản hiện hành; nếu hai bên trả trực tiếp thì cách xác định phí cũng theo quy định riêng.