Chấp hành viên có quyền triệu tập người phải thi hành án đến làm việc, yêu cầu kê khai, giải trình; người được triệu tập có nghĩa vụ có mặt, nếu vắng mặt không có lý do chính đáng có thể bị xử phạt hành chính theo quy định. Nhưng buổi làm việc cũng là cơ hội tốt nhất để bạn trình bày khả năng thi hành, đề xuất cách thi hành, chỉ ra tài sản không được kê biên, và để mọi điều mình nói được ghi vào biên bản trong hồ sơ.
Phần lớn người thua kiện đến cơ quan thi hành án lần đầu với tâm thế lo sợ hoặc phòng thủ, không mang giấy tờ, không biết mình được hỏi gì và được quyền nói gì. Kết quả là biên bản chỉ ghi "đương sự chưa có khả năng thi hành", còn những thông tin có lợi cho họ thì không được ghi. Bài này hướng dẫn cách chuẩn bị, cách trao đổi và cách đọc biên bản, nhìn từ phía người phải thi hành án.
Giấy báo, giấy triệu tập: đọc thế nào
Văn bản gửi đến bạn có thể là thông báo về quyết định thi hành án, giấy báo hoặc giấy triệu tập đến làm việc, thông báo về việc kê biên, định giá, đấu giá. Mỗi loại có mục đích khác nhau; với giấy triệu tập, hãy tìm bốn thông tin: ai triệu tập, đến đâu, vào lúc nào, để làm việc gì. Phần "để làm việc gì" thường ghi chung chung như "giải quyết việc thi hành án"; nếu cần biết rõ hơn, gọi đến số của cơ quan ghi trên văn bản để hỏi trước.
Kiểm tra văn bản là thật. Đã có tình trạng giả danh cơ quan thi hành án, toà án để lừa nộp tiền. Văn bản thật có thông tin cơ quan rõ ràng, số văn bản, người ký; không ai từ cơ quan thi hành án yêu cầu bạn chuyển tiền vào tài khoản cá nhân. Nghi ngờ thì liên hệ trực tiếp trụ sở cơ quan thi hành án theo thông tin bạn tự tìm từ nguồn chính thức, không theo số điện thoại trong tin nhắn lạ.
Văn bản thi hành án có thể được giao trực tiếp cho bạn, giao qua người thân thích có đủ năng lực cùng cư trú, hoặc niêm yết công khai và thông báo theo các hình thức luật định khi không giao trực tiếp được. Từ chối nhận, lánh mặt hay không mở thư không làm văn bản mất hiệu lực; bạn chỉ mất thời gian chuẩn bị. Nếu người nhà nhận thay, hãy dặn họ báo ngay cho bạn.
Tên cơ quan thi hành án đã thay đổi trong đợt sắp xếp bộ máy năm 2025. Nếu bạn thấy tên lạ so với văn bản trước đây, đó có thể là do đổi tên theo sắp xếp, không phải văn bản giả; hãy hỏi lại để chắc chắn.
Chuẩn bị trước buổi làm việc
Đến làm việc với tay không là bỏ phí cơ hội. Nên mang theo:
- Giấy tờ tuỳ thân, giấy triệu tập, bản sao bản án và quyết định thi hành án.
- Bảng tóm tắt tài sản và thu nhập của mình, kèm giấy tờ chứng minh: hợp đồng lao động, sao kê, giấy tờ nhà đất, xe.
- Giấy tờ về hoàn cảnh: hồ sơ bệnh án, giấy tờ người phụ thuộc, giấy xác nhận khó khăn nếu có.
- Chứng từ các khoản đã trả: biên lai, chuyển khoản, giấy nhận tiền của người được thi hành án.
- Phương án thi hành bạn định đề xuất: trả một lần khi nào, trả dần theo lịch nào, tài sản nào đề nghị xử lý trước.
- Văn bản uỷ quyền nếu bạn nhờ người khác đi thay, hoặc người hỗ trợ pháp lý nếu bạn muốn có người đi cùng.
Nếu không thể đến đúng hẹn vì lý do chính đáng, như ốm, đi công tác theo phân công, hãy báo trước bằng văn bản hoặc ít nhất là gọi điện và gửi giấy tờ chứng minh sau. Vắng mặt không báo là bất lợi lớn nhất.
Trong buổi làm việc: nói gì và không nói gì
Nói thật về tài sản và thu nhập. Chấp hành viên đã hoặc sẽ xác minh qua nhiều nguồn. Một lời nói không đúng ghi vào biên bản sẽ theo bạn suốt hồ sơ.
Đề xuất cụ thể thay vì than khó. "Không có tiền" là câu chấp hành viên nghe hằng ngày. Một đề xuất như "trả trước một khoản vào cuối tháng, sau đó mỗi tháng một khoản cố định" có sức nặng hơn nhiều, dù kết quả còn tuỳ người được thi hành án.
Nêu rõ tài sản không được kê biên và tài sản không phải của mình. Công cụ lao động, đồ dùng thiết yếu, tài sản của người khác đang để trong nhà bạn: nói ra và đề nghị ghi vào biên bản ngay từ đầu.
Không hứa điều mình không làm được. Hứa nộp đủ trong một tuần để được về sớm, rồi không làm, khiến lần làm việc sau bạn mất hết uy tín, và chấp hành viên có cơ sở để áp dụng biện pháp ngay.
Không đưa tiền, quà cho chấp hành viên. Mọi khoản tiền thi hành án nộp tại bộ phận thu của cơ quan, có biên lai. Đưa tiền riêng dưới bất kỳ hình thức nào để "nhờ giúp" là vi phạm pháp luật và có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho chính bạn.
Đọc biên bản làm việc trước khi ký
Biên bản là phần hồ sơ có giá trị nhất của buổi làm việc. Trước khi ký:
- Đề nghị được đọc toàn bộ biên bản, hoặc được đọc lại cho nghe nếu bạn không đọc được.
- Kiểm tra phần ghi ý kiến của bạn: tài sản, thu nhập, hoàn cảnh, đề xuất thi hành có được ghi đúng và đủ không.
- Nếu thấy ghi thiếu hoặc sai, đề nghị sửa, bổ sung ngay trên biên bản trước khi ký.
- Nếu bạn không đồng ý một nội dung, có thể ghi ý kiến khác của mình vào biên bản rồi ký. Ghi ý kiến rõ ràng có giá trị hơn từ chối ký mà không nói lý do.
- Hỏi về việc được nhận bản sao biên bản, hoặc tự ghi lại các nội dung chính ngay sau buổi làm việc, kèm ngày giờ, người làm việc.
Đừng ký vào biên bản để trống hoặc biên bản bạn chưa đọc. Một chữ ký vội vàng có thể được hiểu là bạn đồng ý với những điều không đúng ý mình.
Khi chấp hành viên đến nhà: ứng xử thế nào
Đề nghị xem giấy tờ một cách lịch sự. Bạn có quyền biết người đến là ai, đại diện cơ quan nào, đến để làm việc gì theo văn bản nào. Hỏi rõ ràng, không gay gắt; người thi hành công vụ thật sẽ xuất trình.
Không ngăn cản, không để người nhà xô xát. Dù không đồng ý, việc ngăn cản người thi hành công vụ có thể dẫn đến xử phạt hoặc trách nhiệm hình sự. Nên cử một người bình tĩnh nhất trong nhà đứng ra trao đổi, những người khác, nhất là trẻ em, tránh khỏi khu vực làm việc.
Chỉ ra ngay tài sản của người khác và tài sản thiết yếu. Đồ của người thuê nhà, xe của người thân gửi, công cụ lao động, vật dụng chăm sóc người ốm: nói rõ và đề nghị ghi vào biên bản ngay tại chỗ, kèm giấy tờ nếu có.
Ghi lại diễn biến. Sau buổi làm việc, ghi lại thời gian, người có mặt, những gì đã làm, những tài sản đã được ghi nhận. Thông tin này hữu ích nếu sau này cần khiếu nại hoặc giải trình.
Quyền và nghĩa vụ của người phải thi hành án trong quan hệ với chấp hành viên
Bảng tổng hợp theo nguyên lý của Luật Thi hành án dân sự; diễn đạt chính xác cần đối chiếu bản luật hiện hành.
| Quyền | Nghĩa vụ |
|---|---|
| Được thông báo về thi hành án theo quy định | Thi hành đầy đủ, kịp thời bản án, quyết định |
| Tự nguyện thi hành; thoả thuận với người được thi hành án về thời gian, cách thức thi hành | Kê khai trung thực tài sản, thu nhập, điều kiện thi hành án |
| Tự đề nghị tài sản để thi hành án trước | Có mặt theo giấy triệu tập của chấp hành viên |
| Yêu cầu thay đổi chấp hành viên khi có căn cứ cho rằng họ không vô tư | Thông báo khi thay đổi địa chỉ, nơi cư trú |
| Khiếu nại, tố cáo quyết định, hành vi sai trong thi hành án | Chịu chi phí cưỡng chế khi bị cưỡng chế theo quy định |
Biết quyền để dùng đúng lúc, biết nghĩa vụ để không tự đặt mình vào thế vi phạm. Hai cột này đi cùng nhau.
Người được thi hành án cũng có danh sách quyền và nghĩa vụ riêng; chấp hành viên phải cân bằng cả hai phía. Hiểu điều đó giúp bạn trình bày đề xuất theo hướng cả hai bên cùng chấp nhận được, thay vì chỉ xin cho mình.
Khi thấy chấp hành viên làm không đúng
Chấp hành viên là người thi hành công vụ, chịu sự giám sát của thủ trưởng cơ quan thi hành án và sự kiểm sát của Viện kiểm sát. Nếu bạn cho rằng quyết định hoặc hành vi của chấp hành viên trái pháp luật, xâm phạm quyền của bạn, như kê biên tài sản không được kê biên, không ghi ý kiến của bạn vào biên bản, có thái độ gây áp lực trái quy định, bạn có quyền khiếu nại theo thủ tục khiếu nại trong thi hành án.
Trước khi khiếu nại, hãy ghi lại sự việc: thời gian, địa điểm, người có mặt, nội dung cụ thể. Có thể đề nghị gặp lãnh đạo cơ quan thi hành án để trình bày. Khiếu nại bằng văn bản, nêu rõ quyết định hoặc hành vi nào, vì sao cho là sai, bạn đề nghị điều gì. Thời hạn khiếu nại có quy định riêng, nên đối chiếu luật hiện hành và gửi sớm.
Khiếu nại là quyền chính đáng, nhưng không phải lý do để ngừng hợp tác. Trong lúc chờ giải quyết khiếu nại, việc thi hành án nhìn chung vẫn tiếp tục, trừ khi có quyết định khác của người có thẩm quyền. Giữ thái độ hợp tác và lịch sự sẽ giúp bạn hơn trong mọi bước tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Không đến theo giấy triệu tập của chấp hành viên thì sao?
Vắng mặt không có lý do chính đáng có thể bị xử phạt hành chính theo quy định về vi phạm trong thi hành án dân sự. Quan trọng hơn, việc thi hành vẫn tiếp tục mà bạn không có cơ hội trình bày. Không đến được thì báo trước và nêu lý do.
Có được nhờ người khác đi làm việc thay không?
Được, với nhiều nội dung, nếu có văn bản uỷ quyền hợp lệ. Tuy nhiên, có việc cần chính bạn có mặt hoặc ký, như kê khai tài sản do bạn chịu trách nhiệm về nội dung. Hỏi chấp hành viên trước để biết việc nào cần đích thân.
Có được mang luật sư đi cùng không?
Bạn có quyền nhờ người có hiểu biết pháp luật hỗ trợ, đại diện theo uỷ quyền khi làm việc với cơ quan thi hành án. Báo trước với chấp hành viên để buổi làm việc được sắp xếp phù hợp.
Chấp hành viên có được đến nhà mình làm việc không?
Có. Chấp hành viên có thể đến nơi cư trú, nơi có tài sản để xác minh, làm việc, kê biên theo quy định. Khi họ đến, bạn có quyền đề nghị xem giấy tờ chứng minh tư cách và văn bản liên quan.
Nộp tiền cho chấp hành viên tại chỗ có được không?
Tiền thi hành án nên nộp tại bộ phận thu của cơ quan thi hành án hoặc theo phương thức chính thức được hướng dẫn, có biên lai. Nếu trong buổi cưỡng chế có thu tiền, phải có biên lai hoặc biên bản ghi rõ. Không chuyển tiền vào tài khoản cá nhân của bất kỳ ai.
Đã giải trình rồi mà chấp hành viên vẫn không chấp nhận thì làm gì?
Đề nghị ghi ý kiến của bạn vào biên bản, sau đó gửi văn bản trình bày lên thủ trưởng cơ quan thi hành án. Nếu có quyết định cụ thể bạn cho là sai, bạn có quyền khiếu nại theo thủ tục.